تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩١ - دليل تدبير

مى‌نمايد كه شناخت رازهاى زنبور عسل نيازمند بحثى كامل و پيوسته است، و لذا خداوند متعال در دنبال آيه به اين مطلب اشاره كرده است كه زنبور عسل آيت و وسيله و نشانه‌اى براى متفكران است، در صورتى كه آيت ميوه‌ها محتاج چنين بحث و جستجوى فكرى نيست و تنها به محفوظ نگاه داشتن تجربه‌هاى كشاورزى نيازمند است، و به همين سبب در آن جا سياق به آن اشاره كرده بود كه ميوه‌ها آيتى براى آن كسان است كه عقل دارند و آن را به كار مى‌اندازند، و در مراقبت بار آنها تنها به شنيدن اشاره كرد و گفت لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ‌، و بدين گونه اسرار زندگى گوناگون است و بعضى از آنها با كمترين مطالعه و كتاب خواندن فهميده مى‌شود، در صورتى كه بعضى ديگر نيازمند تحصيل و مطالعه ژرف است و بعضى ديگر در ميان اين دو قرار دارد.

دليل تدبير

[٧٠] و تغييرات و گوناگون شدنهاى زندگى بشرى ما را به آن راهنمايى مى‌كند كه اراده‌اى متوجه به زندگى ما است، و اين كه خدا ما را آفريده است و هر گاه كه بخواهد امانت خويش را از ما باز پس مى‌گيرد و ما را مى‌ميراند، و گاه چنان مى‌خواهد كه كسى چندان زياد در سالهاى عمر پيش رود كه به سن پستى و بيچارگى برسد، و ناگهان خود را چنان ببيند كه همه علم و قدرت و كارشناسى را كه در ايام جوانى به دست آورده از دست داده است.

وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى‌ أَرْذَلِ الْعُمُرِ- و خدا شما را آفريد و سپس جان و روان را از شما مى‌گيرد، و بعضى از شما چندان عمر مى‌كنند كه به پست‌ترين حالات عمر مى‌رسند.» يعنى عمرى فروافتاده، بدان صورت كه در دوران كودكى بوده است.

لِكَيْ لا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ قَدِيرٌ- تا بعد از دانستن هيچ چيز را نداند، و خدا داناى توانا است.» پس اصل علم آدمى بخششى الاهى است، و به شنيدن و عبرت گرفتن و