تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٩ - مراحل علم و هدف از آفرينش انعام

گونه‌هاى ديگر ميوه‌ها در اقليمهاى مختلف زمين به وجود مى‌آيد.

وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ‌- و از همه ميوه‌هاى ديگر.» كه خدا براى هر زمينى آنچه را كه مناسب با آن است و مى‌تواند نيازمنديهاى مردم آن را تأمين كند، فراهم مى‌آورد، پس از ميوه و محصول هر سرزمين/ ٢٩ موادى فراهم مى‌آيد كه بيشتر مورد نياز مردم آن است.

إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ‌- در اين آيت و اشاره و نشانه‌اى است براى آن كسان كه بينديشند و به تفكر بپردازند.»

مراحل علم و هدف از آفرينش انعام‌

[١٢] اين آيه‌هاى قرآن با كلمات آينده خاتمه پيدا مى‌كند: «يتفكرون- يعقلون- يذّكرون- لتبتغوا من فضله و لعلكم تشكرون- تهتدون»، پس آيا چه ارتباطى ميان آنها وجود دارد؟ و براى چه به تدريج آمده است، در صورتى كه اين را مى‌دانيم كه تدبر و تفكر در پايانهاى آيه‌ها سبب آن مى‌شود كه معانى آنها را نيكو فهم كنيم و بسا هست كه از اين راه به شناخت شاخه تازه‌اى از علم دست يابيم؟

چنان مى‌نمايد كه مراحل پيدايش علم و شناخت در نزد انسان از اين قرار است

الف: مرحله گردآورى پيشامدها و ارتباط دادن بعضى از آنها به بعضى ديگر و معرفت پيدا كردن به علاقه‌ها و پيوندهاى ثابت ميان آنها و- در نتيجه- دست يافتن به قانونى كلى كه بر آنها حكومت مى‌كند، و اين از راه تفكر و انديشيدن فراهم مى‌آيد، زيرا كه تفكر- چنان كه به نظر من مى‌رسد- عبارت است از زير و رو كردن دانسته‌ها و آميختن آنها با يكديگر و سپس به جدا كردن آنها پرداختن، و در المنجد آمده است كه: «فكر، جمع آن افكار، عبارت از تردد خاطر و گرفتار شك و ترديد شدن است براى تأمل و تدبر كردن و انديشيدن در راه دست يافتن به معانى».

در آيه‌اى كه گذشت، بعضى از حوادث آشكار (فروريختن باران، سبز شدن زمين، و گوناگونى ميوه‌ها) با بعضى ديگر ارتباط پيدا كرد، و از مجموع آنها