تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥١ - شكيبايى وزير عقل است

نرمدلى است كه صفتى در مقابل صفت ديگر سخت دلى است، و سختى دل و قساوت قلب سبب آن مى‌شود كه حقايق زندگى در آن نفوذ نكند و به آن راه نيابد و در نتيجه شخص گرفتار جهل و نادانى شود، و نرمى دل، بر عكس، سبب پديد آمدن علم است و به همين سبب مى‌توانيم بگوييم كه نخستين فضل و بخشش مخصوص رحمت است، و اين همان چيزى است كه خدا آن را به خضر (ع) عطا كرده و سبب رسيدن او به علم شده بود، و بعضى به اين كلمه استناد كرده و گفته‌اند: خضر (ع) پيغمبر بود و پيغمبرى رحمتى الهى است، در صورتى كه ديگران گفته‌اند: سعه صدر خضر و قدرت او بر تحمل اعتراضهاى شاگردش موسى همان رحمتى است كه خدا به او عطا كرده بود.

در آيه اشاره‌اى آشكار به اين امر است كه علم از خداوند متعال و نورى است كه آن را در قلب هر كس كه خواسته باشد مى‌افكند، و چنان كه بعضى مى‌پندارند، با زيادى درس خواندن به دست نمى‌آيد.

شكيبايى وزير عقل است‌

[٦٦] قالَ لَهُ مُوسى‌ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلى‌ أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً- موسى به او گفت: آيا اجازه مى‌دهى كه همراه تو روانه راه شوم و از تو پيروى كنم، و تو به من پاره‌اى از رشد و راهيابى كه به آن دست يافته و آموخته‌اى تعليم كنى و بياموزى؟» موسى (ع) مى‌دانست كه دست يافتن به علم بدون تلاش و كوشش ميسر نمى‌شود، و به همين سبب پيروى و تبعيت خويش را به عالم عرضه كرد كه چون به كارهاى روزانه خويش مى‌پرداخت، موسى (ع) از راه توجه كردن به همين اعمال يوميه او و ايستارهايى كه در موارد مختلف نسبت به حوادث زندگى اختيار مى‌كرد، حكمت بياموزد، و علمى كه بر آدمى جستجو و دست يافتن به آن واجب است، علم مطلق نيست بلكه آن علم است كه/ ٤٥٥ راه راست و بينش و بصيرت در رفتار و كردار را بهره انسان مى‌سازد، و اين علم عملى است، و به همان گونه كه به عمل و كار