تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٢ - شكيبايى وزير عقل است

علمى نيازمنديم، به علم عملى نيز احتياج داريم، و بايد هر چه را كه به سود ما است بياموزيم و فراگيريم.

امّا خضر (ع) شيوه ديگرى را براى آموختن در اختيار ما مى‌نهد و مى‌گويد

نخستين و مهمترين ويژگى به دست آوردن علم، صبر است و لذا صبر وزير عقل به شمار مى‌آيد و اين در احاديث مختلف آمده است.

[٦٧] قالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْراً- (خضر) گفت: تو هرگز نخواهى توانست كه بودن با مرا تحمل كنى و شكيبا باشى.» اين مشكل و مسئله‌اى براى انسان است كه براى آموختن علم نيازمند بردبارى است، و بردبارى نيز به نوبه خود نيازمند به علم است تا براى انسان اطمينان و آرامش خاطر فراهم شود، چه «شخص جاهل و نادان مى‌ترسد و هراسناك است».

در اين جا مى‌خواهيم به اين نكته اشاره كنيم كه گذشتن از سدّ و مانع جهل براى انسان عملى دشوار است، و آدمى نمى‌تواند، در صورت نداشتن عزمى جزم، از اين مانع بگذرد، چه دست يافتن به علم، علاوه بر تلاشهاى عملى، نيازمند به گذشتن از مانع نفسانى است، و چنان كه مشاهده مى‌كنيم، موسى (ع) على رغم اين كه براى طلب علم به سفرى دور و دراز پرداخت، و با انواع سختيها رو به رو شد، و خوراك خود را فراموش كرد، و با آن كه پيامبر پيشواى امت خود بود در مصاحبت جوانى به راه افتاد و نظاير اينها، و همچنين على رغم اعمال بدنى به تلاشهاى روانى بزرگى نيازمند بود كه انجام دادن آنها وظيفه قلب يا به تعبير ديگر رحلت و سفر قلب است، و قرآن حكيم در اين آيات به آن اشاره كرده است.

[٦٨] وَ كَيْفَ تَصْبِرُ عَلى‌ ما لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً- و چگونه مى‌توانى بر چيزى صبر كنى و بردبار بمانى كه از آن آگاهى و خبر كامل ندارى؟» اين مطلب معلوم است كه خضر عالم قدرت حقيقى موسى را بر صبر كردن فراموش نكرد، چه موسى (ع) به صورت حقيقى و فعلى توانايى بر شكيبا شدن داشت، ولى شخص عالم با آگاهى خود اين را مى‌داند كه مردمان جاهل نسبت به‌