تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٦ - انعام عبرت است و رحمت

وَ اللَّهُ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ‌- و خدا از آسمان آبى فرو فرستاد و به وسيله آن زمين را پس از مرگ آن زنده كرد، و در اين آيت و نشانه‌اى براى آن كسان وجود دارد كه گوش فرامى‌دارند و مى‌شنوند.» به زودى گوش به سه عبارت خواهيم داد كه همچون شرطى لازم براى فرا گرفتن عبرت زندگى و فهم پيشينه‌هاى طبيعت در نظر گرفته شده، و آنها به ترتيب شنيدن است و عقل و تفكر، و اين مراحل علمى است كه خدا نور آن را به انسان بخشيده است، و چون به سالخوردگى پيشرفته برسد كه مرحله احساس مستقيم است، يا تجربه ساده‌اى كه از راه گوش به دست مى‌آيد، و نزديكترين احساس به امور عقلى است، و همچنين وسيله‌اى براى نقل تجربه‌هاى نسلهاى متوالى/ ٨٧ به يكديگر، و نقل آزمايشهاى معاصران به يكديگر، و سپس مرحله حفظ و انباشته شدن آزمايشها كه عبارت از عقل است كه در حديث شريف بدين صورت از آن ياد شده

«عقل از عقال و پايبند شتر است».

«عقل حفظ تجربه‌ها است» و در پايان مرحله تفكر پيش مى‌آيد كه به واسطه آن بعضى از تجربه‌ها به بعضى ديگر ارتباط پيدا مى‌كند كه ما آن را تجزيه و تحليل يا تعقل مى‌ناميم؛ و معلوم مى‌شود كه شناخت حق بدون گذشتن از همه اين مرحله‌ها صورت‌پذير نمى‌شود، ولى قرآن حكيم ميان هر مرحله و آيتى الاهى، و حكمت بالغه خود، رابطه‌اى برقرار كرده است كه جز از راه تدبر نمى‌توانيم آن را بفهميم.

انعام عبرت است و رحمت‌

[٦٦] و نام رحمت الاهى در انعام و چار پايانى تجلى پيدا مى‌كند كه با كمترين نگاهى از آنها عبرت مى‌گيريم، و از همين نگاه كردن به هدف آفرينش آنها آشنا مى‌شويم، و آنچه به اين هدف عالى براى آفرينش بشر ارتباط پيدا مى‌كند،