تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٨ - ابليس با سلطه حق به مبارزه برخاست

در نبرد با شيطانى كه در كمين ايشان است پيروزشان خواهد ساخت.

شرح آيات

ابليس با سلطه حق به مبارزه برخاست‌

[٦١] وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ‌- و چون به فرشتگان گفتيم كه به آدم سجده كنيد، همه سجده كردند مگر ابليس.» در سورة البقرة اشاره كرديم كه سجده كردن فرشتگان رمز و نمادى به فرمانبردارى طبيعت از انسان است، و چنين تعليل كرديم كه: بر هر طبيعتى از جهان فرشته‌اى موكل است، و بدين گونه فرشته باران، و فرشته باد، و فرشتگان ديگرى براى درياها و روز و شب و ... و ... وجود دارد، و آنچه از آدمى خواسته شده اين است كه خود را با نيروهاى شر طبيعى هماهنگ سازد.

قالَ أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً- گفت: چگونه به كسى سجده كنم كه او را از گل آفريده‌اى؟»/ ٢٦٢ چنان مى‌نمايد كه ابليس تعصب عنصرى و نژادپرستانه داشته، چه مى‌پنداشت كه عنصر آتشى بر عنصر خاكى فضيلت دارد، و اين را نمى‌دانست كه اگر تكريم و بزرگداشت خدا با دميدن قدسيتى در خاك و بخشيدن عقل و اراده به او نبود، خاك و گل ارزشى نمى‌داشت.

[٦٢] قالَ أَ رَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَ‌- گفت: با من بگوى چرا اين را بر من برترى نهاده‌اى؟» گفته‌اند: معنى كلمه «أ رأيتك» مرا آگاه كن است، و شايد معنى آن اين باشد كه گمان مى‌كنى كه بر من پيروز خواهى شد، و در آن نشانه‌اى از چالش و تمرد است، و اسلوب شيطان ملعون سخت از مقام پروردگار جهانيان دور بود، چه روش و اسلوب او چالش و تحدى نشان دادن به هر كس بوده كه خدا او را مكرم مى‌داشت، و تو گويى كه مى‌خواست بگويد: خواهى ديد كه چه بر سر اين كس وارد خواهم آورد كه او را بر من برترى بخشيدى و به سجده كردن بر او فرمانم‌