بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧٤ - تقريب مرحوم مصنف براى مصحح بودن اعتبارات نسبت بموضوعيت موضوع

لحاظ و اعتبار را بر ذات معنا بما هو هو و با قطع نظر از جميع ما عدايش مقصود و خلاصه كنيم زيرا وضع از محمولاتى است كه بر ذات مزبور وارد شده لاجرم مى‌بايد آنرا قياس با امرى كه خارج از آنست نموده و با آن بسنجيم در نتيجه يا آنرا بطور « بشرط شيئ» اخذ كرده و يا بنحو « بشرط لا» در نظر گرفته و يا احيانا « لا بشرط» ملاحظه مى‌نمائيم و در عين حال هيچ الزامى نداريم كه بگوئيم موضوع‌له معنا بقيد اعتبار ذهنى مى‌باشد بلكه موضوع‌له نفس معنائى است كه اعتبار شده و مجرّد ذاتش بوده بدون آنكه نحوه اعتبار شده (بشرط شيئ و بشرط لا و لا بشرط) بعنوان قيد در آن ملاحظه گردد و بعبارت ديگر:

اعتبارات سه‌گانه مصحّح وضع مى‌باشند نه قيد موضوع‌له.

بيان مراد

قوله: لا مأخوذا فيه: ضمير در « فيه » به موضوع راجع است.

قوله: مع انّه لا بدّ منه: ضمير در « انّه » به اعتبار راجع است چنانچه ضمير در « منه » نيز چنين مى‌باشد.

قوله: و الّا لاستحال الحمل: كلمه « و الّا» يعنى و اگر تصوّر نشوند.

قوله: و بدونه لا يمكن الحمل: ضمير در « بدونه » به تصوّر راجع است.

قوله: و ان كانت دلالته فى ظرف التّصوّر: ضمير در « دلالته » به لفظ عود مى‌كند.

قوله: فى ظرف تصوّره: يعنى تصوّر معنا.

قوله: و مع ذلك لا يصحّ الاستعمال بدونه: مشار اليه « ذلك » قيد نبودن تصوّر براى لفظ و معنا بوده و ضمير در « بدونه » به تصوّر راجع است.

قوله: و كذلك هو مقوّم للحمل: ضمير « هو » به تصوّر راجع است.

قوله: و مصحّح له: يعنى مصحّح للحمل.

قوله: و على هذا: يعنى و على هذا التّقريب.