بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٣ - دو اصطلاح ديگر در ماهيت

بسيارى از مشايخ و اساتيد اعلام واقع شده چه آنكه از بعضى اينطور ظاهر مى‌شود كه ايندو معناى واحدى دارند چنانچه مرحوم آخوند در كفاية الاصول به تبعيّت از برخى فلاسفه اينطور فرموده.

ولى تحقيق با آن مساعد نبوده و مقتضى است كه بگوئيم دو اصطلاح مذكور با هم مختلف هستند و همين معنا جواب سؤال و استفسار مزبور مى‌باشد.

توضيح‌

توضيح اينجواب آنستكه:

دو امر از نظر حضرات مورد تسالم و اتّفاق بوده كه احدى در آن باشتباه نرفته است و آنها عبارتند از:

١- مقصود از « ماهيّت مهمله» ماهيّت من حيث هى يعنى نفس ماهيّت با قطع نظر از جميع ما سوايش مى‌باشد لذا نظر صرفا بر ذات و ذاتيّات ماهيّت مى‌باشد.

٢- مراد از « ماهيّت لا بشرط مقسمى» ماهيّتى است كه لا بشرط اخذ شده و آنرا مقسم براى اعتبارات سه‌گانه (ماهيّت بشرط شيئ، ماهيّت بشرط لا، ماهيّت لا بشرط) قرار داده‌اند و بهمين لحاظ آنرا به ماهيّت لا بشرط مقسمى موسوم كرده‌اند.

بيان مراد

قوله: ثمّ انّ لهم اصطلاحين آخرين: ضمير در « لهم » به علماء راجع است.

قوله: و الّذى يلجئنا: يعنى آنچه ما را وادار نمود.

قوله: الى هذا الاستفسار: يعنى الى طرح هذا السّؤال.

قوله: ما وقع من الارتباك: كلمه « ارتباك » بمعناى درآميختن و اشتباه نمودن.

قوله: كما هو ظاهر كفاية الاصول: ضمير « هو » به كونهما اصطلاحين لمعنى‌