بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٧ - مسئله چهارم آيا اطلاق مستند بوضع بوده يا بغير وضع استناد دارد

آن آيا از ناحيه وضع بوده يا بكمك مقدّمات حكمت مى‌باشد؟

و بعبارت ديگر:

آيا اسماء اجناس براى معانى بملاحظه شيوع و ارسالى كه دارند وضع شده‌اند بطورى كه ارسال و اطلاق در معناى موضوع‌له آنها اخذ شده باشد چنانچه بمشهور علماء قبل از عصر مرحوم سلطان العلماء نسبت داده شده.

يا صرفا براى نفس معانى بما هى معانى وضع شده و اطلاق و ارسال از دليل ديگر استفاده مى‌شود و آن دليل عبارتست از: نفس تجرّد لفظ از قيد مشروط باينكه مقدّمات حكمت فراهم باشند؟

و اوّلين كسيكه در حدّ اطّلاع ما باين مرام و مسلك تصريح فرموده مرحوم سلطان العلماء در حاشيه بر معالم مى‌باشد و بعدا جميع متأخّرين تا زمان حاضر متابعت از ايشان را نموده‌اند.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

بنابر قول اوّل استعمال لفظ در مقيّد مجاز و بنابر رأى دوّم حقيقت مى‌باشد.

و از نظر ما حقّ همان مسلكى است كه مرحوم سلطان العلماء اختيار فرموده بلكه طبق فرموده بعضى نسبت قول اوّل بمشهور امرى محتمل و مشكوك مى‌باشد و جهت توضيح و تشريح اينقول شايته است ابتداء سه امر كه در اين باب و غير آن نافع است بيان نمائيم.

بيان المراد، شرح فارسى بر اصول الفقه ؛ ج‌٢ ؛ ص٦٤٧

بايد توجّه داشت كه بواسطه اين امور ثلاث طالب بخوبى باختلاف علماء اعلام در نحوه تعبير بلكه در رأى و نظر پى خواهد برد و اين امور عبارتند از:

بيان مراد

حاصل فرموده مرحوم مصنّف در اينمقام اشاره به دو نكته است:

نكته اوّل‌

قبلا گفته شد كه در اعلام اطلاق بلحاظ افراد نبوده بلكه باعتبار حالات‌