بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٥ - توهم و اشتباه برخى در معناى استغراق جمع محلى بال

اكرام شوند و بدين ترتيب عبارت مذكور بمنزله آنستكه قائل گفته باشد: اكرم جماعة جماعة.

بنابراين موضوع حكم هرجماعتى بطور عليحدّه و مستقلّ بوده نه تك‌تك افراد بطور جداگانه لذا اكرام يك فرد بتنهائى طبق اين رأى امتثال و اطاعت امر نمى‌باشد.

و شبيه اين مقاله عمومى است كه در تثنيه وجود دارد چه آنكه استغراق در آن باعتبار شمول حكم نسبت به مصاديق تثنيه يعنى هردوتا دوتا مى‌باشد از اينرو وقتى قائل بگويد:

اكرم كلّ عالمين، موضوع حكم هردوتا دوتا از علماء است نه تك‌تك از افراد.

منشاء توهّم و اشتباه مذكور

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

منشاء اين توهّم آنستكه متوهّم پنداشته معناى جمع همان جماعت است چنانچه معناى تثنيه عبارتست از اثنين لذا وقتى ادات عموم بر آن داخل شد دلالت بر عموم و شمول بلحاظ هرجماعت جماعت نموده همانطورى كه وقتى اين ادات بر مفرد داخل شدند بر عموم هرتك تك از افراد دلالت دارد و همچنين در صورتيكه ادوات مزبور بر تثنيه درآيند بر عموم هردوتا دوتا دالّ مى‌باشند، زيرا اين ادات وضعشان بر اينستكه افاده عموم و شمول حكم براى مدخولشان را بنمايند.

بيان مراد

مرحوم مصنّف در عباراتى كه نقل شد به دو نكته اشاره فرموده‌اند:

الف: معناى استغراق در جمع محلّى بالف و لام به توهّم برخى از اهل فنّ.

ب: منشاء اين توهّم.