بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٦ - آراء در مسئله و بيان حق در آن

ندارد نظير:

و ربائبكم اللّاتى فى حجوركم.

در اين مثال نيز اجماع قطعى قائم است بر اينكه « قيد حجوركم» دلالت بر مفهوم ندارد باين معنا كه با ربيبه‌هائى كه در دامان شوهران مادران تربيت نيافته‌اند بتوان ازدواج كرد.

در ايندو فرض شكّ و ترديدى وجود ندارد و احدى بمخالفت برنخاسته است باين معنا كه در فرض اوّل ثبوت مفهوم اجماعى و در صورت دوّم نيز عدم ثبوتش اتّفاقى مى‌باشد.

٣- آنكه هيچگونه قرينه‌اى بر ثبوت يا عدم ثبوت مفهوم وجود نداشته باشد نه قرينه متّصله و نه منفصله.

در اينصورت بين حضرات اختلاف بوده لذا مشهور علماء براى وصف در اينفرض مفهوم را قائل نبوده ولى بعضى از ارباب فنّ آنرا ثابت دانسته‌اند.

شرح نكته دوّم‌

منشاء اختلاف بين مشهور و غير مشهور در ثبوت و عدم ثبوت مفهوم براى وصف اينستكه:

قائلين به ثبوت مفهوم معتقدند تقييد به وصف در واقع تقييد حكم بآن مى‌باشد و پرواضح است وقتى حكم وجودا و عدما منوط به وصف بود براى كلام مفهوم ثابت مى‌گردد همانطورى كه در تقييد بشرط حكم دائرمدار آن مى‌باشد فلذا براى شرط بهمين جهت مفهوم را قائل هستيم.

ولى مشهور مى‌فرمايند:

تقييد به وصف كوچكترين تضييق و تحديدى در حكم احداث نكرده بلكه موضوع يا متعلّق موضوع را محدود مى‌سازد لاجرم انتفاء وصف معنايش انتفاء موضوع بوده كه اگرچه موجب انتفاء حكم است ولى نه از باب دلالت مفهومى بلكه سالبه‌