بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٦٥ - آراء در مسئله و بيان حق در آن

قائمه باشد بساز.

مفهوم از اين كلام آنستكه آنچه مطلوب آمر است ساختن مربع مى‌باشد لذا براى بيان مقصود و مطلوب خويش از آن باين قيودى كه مجموعا دلالت بر آن دارند تعبير كرده يعنى موضوع حكم مجموع معنائى است كه عبارت مذكور يعنى عبارتى كه از موصوف و وصف مركّب شده بر آن دلالت دارد يعنى: (شكل رباعى قائم الزّوايا متساوى الاضلاع).

و مجموع اين جمله بمنزله كلمه « مربّع » مى‌باشد، پس همانطورى كه جمله « اصنع مربّعا» بر مفهوم يعنى بر انتفاء حكم در فرض انتفاء موضوع دلالت ندارد عينا عبارتى كه بمنزله آنست نيز بر آن دلالت ندارد چه آنكه در واقع اين مثال و اشباه آن از قبيل وصفى است كه بر موصوف معتمد نيست.

بيان مراد

خلاصه فرموده مرحوم مصنّف در اينمقام شرح دو نكته مى‌باشد:

الف: مورد و محلّ نزاع در ثبوت و عدم ثبوت مفهوم براى وصف.

ب: سرّ اختلاف بين حضرات و منشاء آن.

شرح نكته اوّل‌

در جملات و عباراتى كه تقييد بوصف وارد است امر از سه حال خارج نيست:

١- آنكه قرينه خاصّ قائم است بر اينكه تقييد بوصف دلالت بر مفهوم دارد مانند:

يجب قتل المرتد الفطرى.

كه اجماع اماميّه قائم است بر اينكه مرتدّ غير فطرى را نبايد كشت.

٢- آنكه قرينه خاصّ قائم است بر اينكه تقييد بوصف دلالت بر مفهوم‌