صافي در شرح کافي - قزوینی، خلیل - الصفحة ٧٨
قسم است؛ يكى راه و روشى كه در جمله فريضه است مثل فرايض يوميّه، دست زدن به آن راه و روش راه يافتن به حقّ است و ترك آن گمراهى است. ديگرى راه و روشى كه در جمله غير فريضه است، مثل نوافل يوميّه، دست زدن به آن كمالى است آدمى را و ترك آن بالكلّيّه نيافتن است؛ به معنى اين كه تارك آن بالكلّيّه بزه و محروم از ثواب عظيم مى شود، اگر چه مستحقّ عذاب جهنّم نشود. (پايان كتاب) امّا در تحرير سوم و چهارم اين قسمت افتادگى دارد. نمونه دوم اينكه، در شرح حديث اوّل از كتاب عقل و جهل، در تحرير نهايى كه در چاپ حاضر ما برآن اعتماد نموده ايم، در ذيل «شرح» از كلمه: «الخلق: تدبير» تا اوّل «يعنى» در تحريرات اوّل و دوّم نيامده است و به جاى اين دو صفحه مطلب ـ تقريبا ـ تنها عبارت زير آمده است: «مراد به عقل خرد نيست، بلكه خردمندى است به قرينه آنچه مى آيد در حديث سوم و سى دوم اين باب» و مضافا اينكه نظر مصنّف نيز در اين مقام به كلّى عوض شده و در تحرير حاضر، مراد از عقل را همان خرد دانسته كه شرط تكليف است. و در ترجمه همين حديث نيز، به خاطر اين تغيير رأى، اختلافات بسيار جدّى بين تحريرها وجود دارد كه آوردن عين فقرات در اينجا، موجب اطناب كلام خواهد شد. نمونه سوم اينكه، در تحرير حاضر، در ذيل حديث هشتم از كتاب عقل و جهل، مصنّف، حدود يك صفحه، مفردات اين حديث را شرح كرده است، در حالى كه در تحرير نخست، مستقيما به ترجمه پرداخته و اصلاً به بيان مفردات نپرداخته است. نمونه چهارم اينكه، در شرح فقره نخست حديث هشام از كتاب عقل و جهل، در تحرر نخست، در شرح مفردات تا كلمه «يعنى» تنها دو سطر مطلب است كه به تعريف عقل و فهم و فرق بيان آن دو پرداخته است، وليكن در تحرير حاضر حدود دو صفحه، مطلب آورده شده است. و همچنين است در بسيارى از مواضع ديگر، كه اختلافات جدّى و ماهوى در بين تحريرهاى مختلف وجود دارد.