امام عليه السلام گفت كه: به درستى كه حديث پيغمبر ـ عَلَيْهِ وَ آلِهِ السَّلَامُ ـ گاهى منسوخ مى شود، چنانچه آيت قرآن، گاهى منسوخ مى شود. مراد، اين است كه: ايشان دروغ نگفته اند؛ ليك آنچه ما مى گوييم، حق است، نه آنچه ايشان روايت كرده اند؛ چه منسوخ، داخل باطل است، چنانچه در حديث سابق بيان شد. و از اين جا ظاهر مى شود كه مراد به فلان و فلان، دو كس، تنها نيست؛ بلكه مراد، عددى است كه به حدّ تواتر رسد.

[حديث] سوم

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، ع «إِنَّا نُجِيبُ النَّاسَ عَلَى الزِّيَادَةِ وَالنُّقْصَانِ». قَالَ: قُلْتُ: فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللّه ِ صلى الله عليه و آله صَدَقُوا عَلى مُحَمَّدٍ أَمْ كَذَبُوا؟ قَالَ: «بَلْ صَدَقُوا». قَالَ: قُلْتُ: فَمَا بَالُهُمُ اخْتَلَفُوا؟ فَقَالَ: «أَمَا تَعْلَمُ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ يَأْتِي رَسُولَ اللّه ِ صلى الله عليه و آله فَيَسْأَلُهُ عَنِ الْمَسْأَلَةِ، فَيُجِيبُهُ فِيهَا بِالْجَوَابِ، ثُمَّ يُجِيبُهُ بَعْدَ ذلِكَ بمَا يَنْسَخُ ذلِكَ الْجَوَابَ، فَنَسَخَتِ الْأَحَادِيثُ بَعْضُهَا بَعْضاً».

شرح: الفْ لامِ النَّاس، براى عهد خارجى است و عبارت از مخالفان است. و مى تواند بود كه براى جنس باشد. عَلى در اوّل، بنائيّه است. الزِّيَادة: بسيارى و بسيار كردن؛ و اوّل، مراد است اين جا، به قرينه مقابله آن با نقصان و زياده و نقصان، عبارت است از آنچه حاصل شده در ميان مفتيان مخالفان به سبب افراط و تفريط . پس مراد، تقيّه است يا عبارت است از زياده و نقصانِ عقول سائلان، موافق آنچه گذشت در حديث پانزدهمِ باب اوّل.