الاُصول ملّا خليل است. در مقدّمه اين كتاب در وصف استادش ملّا خليل مى نويسد: لمّا رايتُ توفّر داعى المحصّلين إلى تعلّم الحواشي المعلّقة على عدّة الاُصول للمولى الفاضل المؤيّد، و الحبر الكامل المسدّد، محيى العقائد الدينيّة، مروج الاُصول اليقينيّة، مظهر نكات الآيات ودقائقها، موضح لطائف الروايات و حقائقها، معزّ الحقّ و معين الدين، عون الإسلام و ملجأ المسلمين، سمّى خليل الرحمن، خليل العلم و ناصر ذوى الايمان. {-٢-}

٧/٣. شيخ عبداللّه سماهيجى

شيخ عبداللّه بن صالح سماهيجى بحرانى (١٠٨٦ ـ ١١٣٥ ق) با اينكه معاصر ملّا خليل محسوب نمى شود، ولى چون مطالبش درباره وى سينه به سينه بوده، اهميّت دارد. او در اجازه اش به شيخ ناصر جارودى قطيفى، ملّا خليل را از مشايخ روايى علّامه مجلسى ذكر مى كند و در وصف وى مى نويسد: «و كانَ هذا الرجل فاضلاً، محدّثا، أخباريّا». [٢] سماهيجى بعد مى گويد كه: ملّا خليل متصلّب در ردّ بر اهل اجتهاد بوده و در تفسير و نقل روايات دچار تحريف زياد و تصحيفات فاحش شده است. بعد مى گويد: او در قزوين رياست داشته و علماى قزوين را از تدريس منطق و فلسفه و كلام و اصول فقه منع كرد. و با اينكه اخبارى بود ولى قائل به حرمت نماز جمعه در زمان غيبت بود. [٣]

٤. آثار علمى

ملّا خليل بخش زيادى از عمر خود را در تأليف و تصنيف كتاب گذرانيده است. او در موضوعات مختلفى همچون: ادبيات عرب، منطق، تفسير، اصول فقه و حديث، صاحب تأليفات است. مهم ترين اثر او در شرح فارسى و عربى است كه بر كافى

[١] فهرست كتب خطى كتابخانه هاى اصفهان، ص ٣٠٢.[٢] الإجازة الكبيرة إلى الشيخ ناصر الجارودي القطيفي، شيخ عبداللّه بن صالح سماهيجى بحرانى، ص ١٣١.[٣] همان.