عصر وى تدوين شده، درج شده است. به همين دليل در اين جا شرح حال وى را از همان مصدرها درج مى كنيم كه ما را از مصدرهاى بعدى - كه در آنها اغلب مطالب مصادر كهن تكرار شده بى نياز مى سازد.

١/٢. عالمى بى نظير

معاصران ملّا خليل، وى را ستوده اند و در شرح حال وى او را با القابى «رأس و رئيس فقهاء اماميه و اسوه و قدوه علماء اثنا عشريه» [١] و «فاضل عالم، حكيم متكلم محقّق مدقّق، فقيه محدّث، ثقة ثقة، جامع للفضائل ماهر معاصر» [٢] و «المولى الكبير الجليل مولانا خليل بن الغازى القزوينى، فاضل عالم، متكلّم اصولى، جامع دقيق النظر قوى الفكر، من أجلّة مشاهير علماء عصرنا و أكمل أكابر فضلاء دهرنا» [٣] و مانند آن ياد كرده اند كه نشانگر علوّ مقام علمى او و توجه انديشمندان به آرا و انديشه هاى وى است.

٢/٢. مناظره با عالمان

از جمله مناظرات ملّا خليل با دانشمندان، مناظره اى است كه با سيد على خان بن خلف مشعشعى حويزى انجام داده است. اين مناظره را سيد على خان در باب سوم كتابش نكت البيان و أدب الأعيان [٤] نقل نموده و مرحوم خيابانى در وقايع الأيّام (ماه محرم) به نقل از آن كتاب آورده، كه نصّ آن چنين است: فى ذكر مباحثات جرت بيننا و بين بعض الفضلاء من أهل زماننا أو ممّن تقدّم علينا. فمن ذلك ماجرى بيني و بين الشيخ العالم الفاضل العامل الكامل الملاّ خليل القزوينى، و قد اجتمعنا معه فى مجلس جمع جماعة من أهل الفضل و غيرهم، و كنت قد بلغنى أنّه يقول بالوعيد .

[١] قصص الخاقانى، ولى قلى بن داود قلى شاملو، ج ٢، ص ٣٦.[٢] أمل الآمل، شيخ محمّد حسن حر عاملى، ج ٢، ص ١١٢.[٣] همان، با ترجمه.[٤] الذريعة، ج ٢٤، ص ٣٠٣.