به اعتبار قوّت و ضعف در علم معقول نيست. يعنى: روايت كردند چهار كس از ياران ما از احمد بن محمّد برقى، از اسماعيل بن مهران، از ابو سعيد قَمّاط، از حلبى، از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه: گفت امير المؤمنين عليه السلام كه: آيا بسيار دانا نكنم شما را به دانايى كه به كار آمدنى است؟ آن دانايى است كه چهار صفت داشته باشد: اوّل، اين كه نااميد نكند مردمان را از رحمت اللّه تعالى. و دوم، اين كه ايمن نكند مردمان را از عذاب اللّه تعالى. و سوم، اين كه رخصت ندهد براى مردمان در معصيت هاى اللّه تعالى. و چهارم، اين كه ترك نكند قرآن را به سبب نفرت از آن و رغبت سوى غير آن.

.اصل: «أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَيْسَ فِيهِ تَفَهُّمٌ، أَلَا لَا خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَدَبُّرٌ، أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَفَكُّرٌ». وَفِي رِوَايَةٍ أُخْرى: «أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَيْسَ فِيهِ تَفَهُّمٌ، أَلَا لَا خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَدَبُّرٌ، أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِبَادَةٍ لَا فِقْهَ فِيهَا، أَلَا لَا خَيْرَ فِي نُسُكٍ لَا وَرَعَ فِيهِ».

شرح: ألَا (همه جا به فتح همزه و تخفيف لام) حرف استفتاح و تنبيه است. و اين فقرات، ناظر است به فقره اخيره [١] كه «وَ لَمْ يَتْرُكِ الْقُرْآنَ رَغْبَةً عَنْهُ إِلى غَيْرِهِ» است. مراد به عِلْم و تَفَهُّم گذشت در شرح حديث آخرِ باب سابق. فِي در فِيه همه جا، به معنى «مَعَ» است. وَ فِي رِوَايَةٍ اُخْرى مبنى بر اين است كه سابق، روايت بعضِ آن چهار كس است و ما بعد، روايت بعضى ديگر از آن چهار كس است؛ و حاصل هر دو يكى است؛ زيرا كه فقه به معنى فهميدگى است و آن ثمره تفكّر است. و نُسك (به فتح و ضمّ و كسر نون و سكون سين بى نقطه و به ضمّ نون و ضمّ سين) به معنى عبادت است.

[١] فقره اخيره، يعنى بند قبلى از متن اصلى كه شرحش گذشت.