عنادِ صريح نخواهند كرد. نيستند اينها همگى يا آن بيشتر، مگر مانند گاو و گوسفند و شتر در نشنيدنِ غير آواز؛ بلكه گمراه ترند؛ چه آنها عناد نمى كنند در ترك پيروى حق، نه صريح و نه غير صريح. و اينان عناد مى كنند، هم غير صريح و هم صريح.

.اصل: «وَقَالَ : «لا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَا فِى قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ» [١] ».

شرح: و گفت در سرزنش ناخردمندان در سوره حشر كه: جنگ نمى كنند جهودان با شما همگى، مگر در ده هاى استوار كرده شده به خندق ها و مانند آنها يا در پس ديوارها؛ چه از يكديگر بسيار مى ترسند. گمان مى برى كه تا با يكديگر اتّفاق دارند و حال آن كه دل هاى ايشان پراكنده هاست؛ و اين اختلاف به سبب آن است كه خردمندى نمى كنند كه ترك اختلاف از روى ظن كنند تا با يكديگر دوست شوند و بيرون آمده، جنگ كنند و براى يكديگر هم در راه حق، جانبازى كنند.

.اصل: «وَقَالَ : «وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الكِتَابَ أَفَلا تَعْقِلُونَ» ». [٢]

شرح: و اللّه تعالى در سوره بقره در سرزنش ناخردمندان گفته به جهودان يا به امّت محمّد صلى الله عليه و آله كه: «أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ» [الآيه]: [٣] آيا مى فرماييد مردمان را به نيكويى كه پيروى حق باشد و فراموش مى كنيد خودتان را كه پيروى ظن مى كنيد و مى پوشانيد حق را كه علم است، به لباس باطل كه ظن است و شما مى خوانيد كتاب اللّه تعالى را كه تورات باشد يا قرآن. آيا با وجود خواندن كتاب و دانستن محكماتى كه در آنها منع صريح از پيروى ظن هست، خردمندى نمى كنيد و پيروى ظن مى كنيد.

.اصل: «يَا هِشَامُ ، ثُمَّ ذَمَّ اللّه ُ الْكَثْرَةَ ، فَقَالَ : «وَإِنْ تُطِعْ أكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ

[١] حشر(٥٩): ١٤.[٢] بقره (٢): ٤٤.[٣] بقره (٢): ٤٤.