يعنى: روايت است از امام محمّد باقر عليه السلام گفت كه: وقتى كه آفريد اللّه تعالى خردمندى را، راهنما شمرد آن را سوى علمِ دين و عمل به آن. بعد از آن، اللّه تعالى گفت او را كه: متوجّه شو سوى ما در احكام دين، پس متوجّه شد. بعد از آن، گفت او را كه: به سرِ خود شو در غير احكام دين، پس به سرِ خود شد. بعد از آن، گفت خردمندى را كه: قَسَم به عزّت و بزرگى خودم كه نيافريدم آفريده اى را كه آن، محبوب تر باشد به سوى من از تو و كامل نمى كنم البتّه تو را مگر در كسى كه دوست مى دارم او را كه انبيا و اوصيا و مانند ايشان اند. آگاه باش! به درستى كه من براى تو امر مى كنم و براى تو نهى مى كنم و براى تو عذاب مى كنم و براى تو ثواب مى دهم.

[حديث] دوم

.اصل: [عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ ، عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ ، عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ ]عَنْ عَلِيٍّ عليه السلام ، قَالَ : «هَبَطَ جَبْرَئِيلُ عليه السلام عَلى آدَمَ ـ صلى اللّه عليه ـ ، فَقَالَ : يَا آدَمُ ، إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أُخَيِّرَكَ وَاحِدَةً مِنْ ثَلَاثٍ ، فَاخْتَرْهَا وَ دَعِ اثْنَتَيْنِ ، فَقَالَ لَهُ آدَمُ عليه السلام : يَا جَبْرَئِيلُ ، وَمَا الثَّلَاثُ؟ فَقَالَ : الْعَقْلُ ، وَالْحَيَاءُ ، وَالدِّينُ ، فَقَالَ آدَمُ عليه السلام : إِنِّي قَدِ اخْتَرْتُ الْعَقْلَ ، فَقَالَ جَبْرَئِيلُ لِلْحَيَاءِ وَالدِّينِ : انْصَرِفَا وَدَعَاهُ ، فَقَالَا : يَا جَبْرَئِيلُ ، إِنَّا أُمِرْنَا أَنْ نَكُونَ مَعَ الْعَقْلِ حَيْثُ كَانَ ، قَالَ : فَشَأْنَكُمَا ، وَعَرَجَ» .

شرح: الْحَيَاء (به فتح حاء بى نقطه و تخفيف ياء دو نقطه در پايين و الف ممدوده، مصدر مَعْتَلّ العينِ يائىِ و معتلّ اللام يائىِ باب عَلِمَ): شرم؛ و مراد اين جا، نگاه داشتن حدّ خود است به ترك خودرأيى و حكم از پيش خود در آنچه اختلاف در آن، مستمرّ باشد، خواه خودرأيى به دعوى علم به وسيله مكاشفه بى توسّط وحى به رسولى باشد و خواه به غير آن باشد، موافق آيت سوره زمر: «قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَـوَ تِ وَ الْأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ أَنتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِى مَا كَانُواْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ» . [١]

[١] زمر (٣٩): ٤٦.