٥. شرح (حاشيه) عدّة الاُصول. كتاب عدّة الاُصول، تأليف شيخ الطائفة محمّد بن جعفر طوسى (م ٤٦٠ ق) در دوبخش اصول دين و اصول فقه، نوشته شده است. ملّا خليل بر هر دوبخشِ اين كتاب حاشيه نوشته است. افندى متذكر شده كه ملّا خليل در اين حاشيه، مسائل متعدد جديدى را در اصول و فروع دين مطرح نموده و اقوال عجيبى را طرح نموده است. [١] ملّا خليل تا آخر عمر در اين حاشيه تجديد نظر مى نموده وبه همين دليل نسخه هاى آن به شدت با هم اختلاف دارند. [٢] درباره اين حاشيه، استاد معظّم آيت اللّه روضاتى ـ دامت إفاضاته ـ توضيح مبسوطى نگاشته اند. [٣] اين حاشيه با تحقيق محمّد مهدى نجف، از سوى مؤسّسه آل البيت به همراه عدّة الاُصول چاپ شده است. [٤] بر اين حاشيه چند تن از عالمان حاشيه نوشته اند كه عبارتند از: حاشيه مولى احمد طالقانى، حاشيه مولى احمد بن ملّا خليل بن غازى (فرزند مؤلّف)، حاشيه مولى محمّد باقر بن غازى قزوينى (برادر و شاگرد مؤلّف) و حاشيه مولى على اصغر ابن مولى محمّد يوسف قزوينى (شاگرد مؤلّف) كه آن را «تنقيح المرام» ناميده است. [٥] نسخه اى از جلد اول تنقيح المرام در دست است. [٦] اين كتاب در قزوين مورد عنايت عالمان اخبارى بوده و آن را تدريس و قرائت مى كردند. عبدالنبى قزوينى در تتميم أمل الآمل عنوان نموده كه حاج محمّد رضا قزوينى حاشيه عدّة الاُصول ملّا خليل را همراه با حواشى متعدّدى كه مؤلّف بر آن

[١] رياض العلماء، ج٢، ص ٢٦٥.[٢] الذريعة، ج ٦، ص ٧٨ و ص ١٤٨.[٣] فهرست كتب خطى كتابخانه هاى اصفهان، ص ٢٨٩ ـ ٢٩٨.[٤] كتابشناسى اصول فقه، مهدى مهريزى، ص ٨٤.[٥] كشف الحجب والاستار، ص ١٤٥؛ الذريعة، ج ٤، ص ٤٦٤ - ٤٦٥؛ و ج ٦، ص ٧٩؛ مرآة الكتب، ثقة الاسلام تبريزى، ص ٣٠٦.[٦] فهرست كتب خطى كتابخانه هاى اصفهان، آيت اللّه سيد محمّد على روضاتى، نسخه ش ٦٥، ص ٢٩٨ ـ ٣٠٣.