ما در اين مقال در ١١ فصل به بررسى زندگى، افكار و آثار مؤلف و هم چنين به بررسى نسخه هاى خطى صافى و تحريرهاى مختلف آن و هم چنين به روش تصحيح اين اثر خواهيم پرداخت:

١. زيست نامه

١/١. نام و نسب

خليل بن غازى قزوينى، مكنّى به ابوحامد، معروف به «ملّا خليلا» و «خليلاى قزوينى» و «ملّا خليل قزوينى» و ملقّب به «برهان العلماء» [١] است. نقش مهر او را «الْعِلْمُ خَلِيلُ الْمُؤْمِن» گزارش كرده اند [٢] و برخى نام وى را «خليل اللّه » نيز ذكر كرده اند. [٣] چند دانشمند ديگر به نام ملّا خليل در قزوين بوده اند كه نبايد مصنّف اين اثر را با آنها اشتباه گرفت: يكى ملّا خليل بن محمّد زمان قزوينى (نگارنده رساله اثبات حُدوث الإراده) در سال ١١٤٨ ق؛ [٤] ديگرى ملّا خليل بن حاجى بابا قزوينى، معروف به زركش؛ [٥] و سومى آقا خليل بن محمّد اشرف قاينى اصفهانى (م ١١٣٦ق) ساكن قزوين؛ [٦] و ديگرى سيّد خليل قزوينى (زنده در ١٢٣٩ ق) صاحب تفسير سيّد خليل. [٧]

٢/١. تولّد و وفات

ملّا خليل قزوينى در شهر قزوين، در سوم رمضان سال ١٠٠١ ق، چشم به جهان گشود. او در همان شهر، در سال ١٠٨٩ ق، در سنّ ٨٨ سالگى دار فانى را وداع گفت. [٨]

[١] جامع الرواة، ج ١، ص ٢٩٨.[٢] برگى از تاريخ قزوين، حسين مدرسى طباطبايى، ص ٢٠٦ (پاورقى).[٣] تميم أمل الآمل، ص ٦٠؛ الذريعة، ج ٢٢، ص ٣٥١.[٤] الذريعة، ج ١، ص ٨٨.[٥] تميم أمل الآمل، ص ١٤٦.[٦] برگى از تاريخ قزوين، ص ٢٠٥ ـ ٢٠٦ (پاورقى).[٧] فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى، ج ٣٥، ص ٢٦٢.[٨] رياض العلماء، ج ٢، ص ٢٦٢.