صافي در شرح کافي - قزوینی، خلیل - الصفحة ٢٧

نگاشته است. او ابتدا شرح عربى خود را نگاشته كه «شافى» نام دارد و در اثناى نگارش، به دستور شاه عباس صفوى، به شرح فارسى پرداخته و مدّت بيست سال مشغول نگارش آن بوده است. اوّلين گزارش تفصيلى از آثار ملّا خليل را افندى در رياض العلماء درج نموده است. [١] آثار شناحته شده از ملّا خليل عبارتند از: ١ . الشافي في شرح الكافي [٢] (به عربى). شرح مزجى مفصّلى است بر كتاب كافى ثقة الاسلام محمّد بن يعقوب كلينى كه به دستور خليفه سلطان حسين مرعشى (م ١٠٦٤ق) ـ كه همدرس ملّا خليل بوده ـ نگاشته است. قزوينى تنها اصول كافى و كتاب الطهارة از فروع كافى را شرح نموده و موفق به اتمام آن نشده است. او شرح كتاب التوحيد را در آخر ماه ذى حجه ١٠٥٧ق در مكه به پايان رسانده است. در فهرستگان نسخه هاى خطى حديث شيعه، تعداد ٤٦ نسخه از اين شرح معرفى شده است. [٣] ٢. صافى در شرح كافى به فارسى (شرح حاضر). مؤلّف در سال ١٠٦٤ ق در محلّه ديلميّه قزوين به اين شرح آغاز نموده و آن را به نام شاه عباس صفوى كه در همين محله قزوين اقامت گزيده بود شروع كرده است. او اين شرح را به مدت بيست سال مشغول بوده و در ١٠٨٤ ق به پايان رسانده است. [٤] در كتاب نجوم السماء، درباره انگيزه مؤلف از تأليف اين شرح مى نويسد: الفاضل الجليل ، ملاّ خليل بن غازى القزوينى، سيّد على خان مدنى در سلافة العصر ـ كه ابتداى تأليفش سنه يك هزار و هشتاد و يك هجرى است ـ آورده كه : ملاّ خليل مذكور از فضلاى اهل اين عصر و علماى موجود اين زمان است . از تصانيف او در شرح بر كتاب كافى كلينى يكى فارسى و ديگرى عربى . و هر دو شرح به نظر مؤلّف رسيده و شرح عربى كه موسوم به «شافى» است ، در سال يك