مولى شمس الدين محمّد شيرازى يكى از عالمان شيعه بوده كه مقيم مكه مكرمه گشته و در آنجا ملّا خليل با وى ملاقات داشته است. [٢] او در يكى از آثار خود مى نويسد كه: ملّا خليل در مكه در منزلم به ديدن من آمد و گفت كه حاشيه اى بر عدّة الاصول نوشته ام و براى من فرستاد تا مطالعه كنم. بعد از مطالعه آن، ديدم كه در آن اشكالات زيادى هست. او به عالمان شيعه نظريّاتى را نسبت داده كه از آن به دور هستند. وقتى دوباره او را ملاقات نمودم آنها را بدو بازگو كردم، او اظهار داشت كه اصول من با نظريات عالمان شيعه متفاوت است. خلاصه بدو متذكر شدم كه اين اقوالى را كه به دانشمندان شيعه نسبت داده در هيچ كتابى بيان نكرده اند، از كجا آنها را آورده است. او مرا به حاشيه عدّه خود حواله داد. من نيز آن را مطالعه كردم. و در نهايت اينگونه اظهار نظر مى كند: «فطالعتُ فيها من غير أن يكون قصدي تزييف كلامه، لكن الحقّ أبلج و الباطل لجلج، فوجدتُ فيها أشياء ليس لها طائل تحتها، و وجدتُ قائلها كالراقم على الماء، فاستدلّ على صحّتها بدلائل أوهن عن بيت العنكبوت. و حاصل كلامه تخطئة علمائنا و توبيخهم بمتابعة المعتزلة في اُصول الدين». [٣]

٣/٣. شيخ حر عاملى

شيخ حر عاملى يكى ديگر از دانشمندان معاصر ملّا خليل بوده و از نظر مسلك نيز در دسته اخباريان جاى مى گيرد. او در كتابش أمل الآمل و تذكرة المتبحّرين، شرح

[١] قصص الخاقانى، ولى قلى بن داود قلى شاملو، ج ٢، ص ٣٦.[٢] براى شرح حال وى ر.ك: أمل الآمل، ج ٢، ص ١٣٢؛ نجوم السماء فى تراجم العلماء، محمّد على كشميرى، ص ١٠٨؛ طبقات اعلام الشيعة (قرن ١١)، ص ٢٦٨.[٣] نجوم السماء في تراجم العلماء، محمّد على كشميرى، ص ١٠٧ ـ ١٠٨.