بهايى نيز مؤيّد اين مسئله است : مَلاعين كه سرِ حسين عليه السلام [را] از كوفه بيرون آوردند ، خائف بودند از قبائل عرب كه غوغا كنند و از ايشان ، باز ستانند . پس راهى [را] كه به عراق است ، ترك كردند و بيراه مى رفتند . [١] سه . سرعت انجام گرفتن كار ، در كارهاى حكومتى ، يك اصل است . لازمه رعايت اين اصل ، گذر از كوتاه ترين و سريع ترين مسير بوده است .

نتيجه نهايى

به دليل نبودِ دلايل روشن و قابل اعتماد ، نمى توان اظهار نظر قطعى كرد ؛ ولى با توجّه به نكاتى كه گذشت عبور كاروان اسيران كربلا از مسير باديه ، احتمال بيشترى را به خود اختصاص مى دهد .

مسير حركت كاروان اسيران كربلا ، از شام به مدينه

بر اساس محاسبات انجام شده ، [٢] فاصله ميان دمشق تا مدينه ، تقريبا ١٢٢٩ كيلومتر است و با احتساب دمشق و مدينه ، شامل ٣٢ منزل بوده است . كاروان اسيران ، در بازگشت از شام ، قطعا اين مسير را پيموده اند و چنانچه در ضمن حركت ، به كربلا هم رفته باشند ، مسيرِ بسيار طولانى ترى را سپرى كرده اند . حركت پُررنج خانواده امام عليه السلام و همراهان، از مدينه آغاز شد و به مدينه نيز ختم گرديد و حدّ اقل مسيرى كه اين بزرگواران طى كرده اند (با فرض رفتن از كوفه به دمشق از كوتاه ترين مسير ، يعنى راه باديه ، و عدم احتساب رفتنِ مجدّد به كربلا) ، حدود ٤١٠٠ كيلومتر است .

[١] از جمله ، ر .ك : طريق الكرام من الكوفة إلى الشام .[٢] معجم البلدان : ج ٢ ص ٢٨٤ و ١٨٦ . اين مطلب ، در بغية الطلب فى تاريخ حلب (ج١ ص ٤١١ - ٤١٤) ، مفصّل تر آمده است .[٣] المناقب ، ابن شهرآشوب : ج ٤ ص ٦٠ .[٤] شرح الأخبار: ج ٣ ص ١٥٩ .[٥] المناقب ، ابن شهرآشوب : ج ٤ ص ٨٢ . در باره «رأس الحسين»هاى موجود در مناطق مورد اشاره و حتّى خارج از اين مناطق و ارزيابى تاريخى آنها ، ر .ك : نگاهى نو به جريان عاشورا : ص٣٥٥ (مقاله «رأس الحسين و مقام هاى آن» ، به قلم مصطفى صادقى) .[٦] مقتل الحسين عليه السلام المنسوب إلى أبى مخنف: ص ١٨٠ .[٧] بويژه آن كه اين مقتل ، ماجراهاى مفصّل و زمانبَرى را در ضمن حركت كاروان اسيران ، آورده است .[٨] كامل بهايى : ج ٢ ص ٢٩١ .[٩] ر . ك : دانش نامه امام حسين عليه السلام : ج ٨ ص ٢٣٤ .