در ميان كتاب شناسان متأخّر ، ابتدا اسماعيل پاشا بغدادى [١] و پس از او ، شيخ آقا بزرگ تهرانى [٢] و يوسف اِليان سَركيس [٣] اين كتاب را به وى منسوب نموده اند . آنچه نظر اسماعيل پاشا را كم اعتبار مى كند ، اشاره وى به وفيات الأعيان به عنوان منبع است ، حال آن كه ما چنين مطلبى را در وفيات الأعيان نيافتيم و اسماعيل پاشا خود در كتاب ديگرش ، إيضاح المكنون ، كتاب را بدون ذكر مؤلّف آن ، معرّفى كرده است . [٤] كتاب شناسان معاصر ، مانند سيّد عبد العزيز طباطبايى ، نيز بر اين اعتقادند كه اين كتاب را بر اسفراينى بسته اند ؛ زيرا اسلوب و سبْك آن، با كتاب هاى تأليف شده در قرن چهارم ، يعنى سال هاى تدريس و تأليف اسفراينى ، همسان نيست . [٥] نكته آخر ، آن كه مطالب كتاب ، بدون سند و مأخذ است و گاه چنان غير معتبر و دور از عقل است [٦] كه تأليف آن را از سوى يك فقيه دانشمند، بعيد مى سازد . از اين رو ، محقّقان خبره در سيره و تاريخ امام حسين عليه السلام ، به انكار آن پرداخته اند . [٧]

٣ . روضة الشهدا

كمال الدين حسين بن على واعظ كاشفى (م ٩١٠ ق) مبتكر سبْك قصّه پردازى و پردازش پندگونه از وقايع تاريخى است . او كه سنّى يا شيعه بودنش معلوم نيست ،

[١] هدية العارفين: ج ١ ص ٨ .[٢] الذريعة: ج ١٧ ص ٧٢ ـ ٧٣ ش ٣٨٠.[٣] معجم المطبوعات العربّية: ج ١ ص ٤٣٦.[٤] ءايضاح المكنون: ج ٢ ص ٦٨٥ .[٥] ر.ك : أهل البيت فى المكتبة العربيّة: ص ٦٥٥.[٦] مانند آن كه اسب امام حسين عليه السلام به تنهايى ٢٦ سواره و نُه اسب را كشت (نور العين: ص ٥١) و يا جنگ از روز سوم محرّم شروع شد و امام عليه السلام در همان روز سوم ، هزار نفر را كشت (ص ٣٦) و موارد ديگر (ر. ك : ص ٧ و ٣٧ ـ ٣٨ و ٤١ و ٤٤ و ٤٨ و...) .[٧] مانند شهيد قاضى طباطبايى كه آن را در ضعف و جعل ، مانند مقتل منسوب به ابو مخنف و سراسر قصّه مى خواند (تحقيق در باره اوّلْ اربعين حضرت سيّد الشهدا عليه السلام : ص ٦٠) و نيز ميرزا محمّد ارباب در اربعين حسينيّه (ص ٢٧٢) و فضلعلى قزوينى در الإمام حسين عليه السلام و أصحابه (ج ١ ص ١٥٠) .