گزارش دهى از نهضت عاشورا و حماسه سازان اين واقعه بى نظيرند) و مشتمل (منابعى كه تنها بخش ها يا فصل هايى از آنها ، در باره قيام امام حسين عليه السلام است) تقسيم نمود . ما در اين جا ، اهمّ اين منابع را ، به ترتيب تاريخى برمى شماريم . گفتنى است كه اين منابع ، از اعتبار يكسانى برخوردار نيستند ؛ امّا همه آنها قابليت ارجاع و استناد را دارند و به وسيله پژوهش هاى تاريخى روشمند ، قابل بررسى و پذيرش اند . فهرست اجمالى منابع قابل استناد ، [١] به قرار زير است : ١. تَسميةُ مَن قُتلَ مع الحسين عليه السلام من وُلدِهِ و إخوَتِهِ و أهلِ بيتِهِ و شيعتِهِ ، اثر فُضَيل بن زبير اسدى كوفى ، از عالمان شيعى قرن دوم هجرى . اين اثر كم حجم ، نخستين منبع مستقلّ موجود [٢] در باره حماسه سازان عاشوراست . ٢. كتاب الطبقات الكبير (الطبقات الكبرى) ، اثر بزرگ و پر مراجعه محمّد بن سعد بن منيع زُهْرى (م ٢٣٠ ق) ، مشهور به «ابن سعد» . ٣. الإمامة و السياسة ، نوشته ابو محمّد عبد اللّه بن مسلم بن قُتَيبه دينَوَرى كوفى (٢١٣ ـ ٢٧٦ ق) . ٤. أنساب الأشراف ، نوشته احمد بن يحيى بَلاذُرى (م ٢٧٩ ق) . ٥. الأخبار الطِّوال ، نوشته ابو حنيفه احمد بن داوود دينَوَرى (م ٢٨٢ يا ٢٩٠ ق) . ٦. تاريخ اليعقوبى ، نوشته ابن واضح احمد بن ابى يعقوب اسحاق بن جعفر (م ٢٩٢ ق) . ٧. تاريخ الاُمم و الملوك (تاريخ الطبرى) ، نوشته ابو جعفر محمّد بن جرير طبرى (م ٣١٠ ق) .

[١] علاقه مندان به مطالعه تفصيلى در اين باره ، ر . ك : دانش نامه امام حسين عليه السلام : ج ١ ص ٥٢ (منابع قابل استناد) .[٢] ر . ك : كتاب شناسى تاريخى امام حسين عليه السلام : ص ٤٧ و ٧٤ . گفتنى است مقتل الحسينِ ابو مخنف لوط بن يحيى (م ١٥٧ ق) ، پيش از اين كتاب ، نوشته شده ؛ امّا نسخه اى از آن در دسترس نيست . براى آشنايى بيشتر با اين كتاب ، ر . ك : ص ٣٥ (١ . مقتل الحسين المنسوب إلى أبى مخنف) .