گاه با وجود تصريح به نبودن برخى مطالب در كتب معتبر و مشهور ، [١] تنها به گمان و احتمال ، آن را نقل كرده است . عنوان الكلام ، هيچ گاه مرجع و مستند كتاب هاى پژوهشى و تاريخى واقع نشده ؛ امّا به دليل ذكر برخى مواعظ حديثى و داستانى ، گاه مورد استناد اهل منبر قرار مى گيرد . تأخّر زمانى مؤلّف ، نقص ارجاع علمى به كتب و منابع ، و گزارش هاى منفرد و بدون شاهد [٢] را مى توان دليل عدم استفاده اهل تحقيق از اين كتاب دانست . [٣]

٩ . تذكرة الشهداء

ملّا حبيب اللّه شريف كاشانى (م ١٣٤٠ ق) ، از عالمان و فقيهان پُرنويس قرن چهاردهم هجرى است . او نزديك به دويست اثر تأليفى دارد كه از جمله آنها ، تذكرة الشهداء است . كار اصلى شريف كاشانى ، پژوهش در فقه و علوم وابسته به آن بود ؛ امّا به دليل شيفتگى به امام حسين عليه السلام ، تاريخ مفصّلى نيز در شرح حال شهيدان عاشورا نگاشت . شريف كاشانى در اين كتاب ، از همه گونه منابع قوى و ضعيف ، نقل كرده است و با وجود ردّ برخى اخبار از سوى وى ، تعدادى از روايت هاى ضعيف ، در كتاب ، باقى مانده است . اين اخبار ، پشتوانه تاريخى ندارند و قرائن ديگرى در كنار آنها وجود ندارد . از اين رو ، همه گزارش هاى اين كتاب ، قابل اعتماد نيستند . نمونه هايى از گزارش هاى متفرّد و تأييد ناشده اين كتاب را مى توان در صفحات متعدّدى مشاهده كرد . گفتنى است برخى از اين اخبار، مُحال و يا خارق العاده نيستند ؛ امّا سند و منبع

[١] ر.ك : عنوان الكلام : ص ٢٩٤ .[٢] براى آگاهى از متفرّدات بدون پشتوانه تاريخى كتاب ، ر.ك : عنوان الكلام: ص ٨١ و ٢٦٨ (مرثيه مادر على اصغر براى طفل شيرخوارش) ، ص ٢٦٥ و ٣٢٦ (بيرون كشيدن پيكر على اصغر از قبر و جدا كردن سر او از بدن) و مطالب ديگر در: ص ١٩٤ ، ٢٨٠ ، ٢٨٢ ، ٣٢٠ و ... .[٣] ر . ك : الذريعة : ج ١٥ ص ٢٦٨ ش ١٧٤٠ و ص ٣٥٣ ش ٢٢٦٧ ، معجم المؤلّفين : ج ٩ ص ٩١ ، أعيان الشيعة : ج ٩ ص ٣٣٢ .