نيز بر تشكيل حكومت ، دلالت دارند . اين دو حقيقتِ كلامى و تاريخى ، اين گروه را وا داشته است تا به گونه اى به سازش و توافق ميان اين دو نظريه ، اهتمام ورزند و در نتيجه ، چهار صورت و چهار رأى، در اين زمينه ، شكل گرفته است :

الف ـ مرحله اى كردن قصد

از برخى نوشته هاى استاد مطهّرى بر مى آيد كه وى ، هدف امام حسين عليه السلام را «مرحله اى» مى داند كه در مرحله نخست ، قصد تشكيل حكومت داشت ؛ ولى پس از رسيدن خبر كشته شدن مسلم به امام عليه السلام ، قصد او شهادت بود . [١]

ب ـ قصد مستقيم و غير مستقيم

علّامه سيّد مرتضى عسكرى ، در مقدّمه مرآة العقول ـ كه بعدها با عنوان معالم المَدرسَتَين منتشر شد ـ ، بر اين عقيده است كه امام حسين عليه السلام ، قصد شهادت كرد ؛ امّا مى خواست كه مردم عليه حكومت يزيد ، قيام مسلحانه كنند . [٢]

ج ـ تشكيل حكومت ، با علم به شهادت

آية اللّه رضا استادى مى نويسد : ما نمى گوييم امام عليه السلام به قصد كشته شدن رفت ؛ بلكه مى گوييم با علمِ به اين كه كشته مى شود ، رفت ؛ امّا على الظاهر ، طبق دعوت اهل كوفه براى تشكيلِ حكومت رفت . [٣] اينك ، پس از گزارش نظريه ها ، به اجمال ، برخى پرسش ها و ابهام ها و نقدهاى وارد شده بر آنها را بيان مى كنيم و تأكيد مى كنيم كه قصد تفصيل و بررسى همه جانبه

[١] مجموعه آثار استاد شهيد مطهّرى : ج ١٧ ص ٣٧١.[٢] ر . ك : مقدّمةُ مرآة العقول: ج ٢ ص ٤٩٣ ـ ٤٩٤، مَعالم المدرستين: ج ٣ ص ٣٠٨ .[٣] سرگذشت كتاب شهيد جاويد : ص ٣٣٩ .