دادن تفكر صحيح و ابتكار عمل است. فرد يا جامعه‌اى كه جهاد را ترك كند قدر تفكر و تصميم‌گيرى را از كف مى‌دهد و به همين دليل انگ بى خردى بر آن زده مى‌شود.
براى چنين فرد يا جامعه‌اى، ديگران تصميم خواهند گرفت. ١ وَ ضُرِبَ عَلَى قَلْبِهِ بِالْإِسْهَابِ‌ ١. جهاد/ ٣٠ جهاد در آيينه روايت(ج‌١) ٥٥ خطبه ٢٩ ص : ٥٠ .
٦. فساد و بى عدالتى از آثار ترك جهاد: از ديگر پيامدهاى منفى ترك جهاد، شيوع فساد و بى عدالتى در جامعه است.
وَ أُدِيلَ الْحَقُّ مِنْهُ بِتَضْيِيعِ الْجِهَادِ وَ سِيمَ الْخَسْفَ وَ مُنِعَ النَّصَفَ‌ ٧. بسيج نيروها: حضرت على (ع) به عنوان فرمانده كل قوا به هنگام حمله دشمن به مرزها، نيروها را براى رفتن به جبهه بسيج مى‌كند و شبانه روز و در پنهان و آشكار در پى بسيج نيرو است. از آنان مى‌خواهد كه وظيفه خود را انجام دهند و از حيثيت و شرف خود دفاع نمايند.
أَلَا وَ إِنِّي قَدْ دَعَوْتُكُمْ إِلَى قِتَالِ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَيْلًا وَ نَهَاراً وَ سِرّاً وَ إِعْلَاناً ٨. ابتكار عمل در رعايت اصل آفند (هجوم): در جنگ، ابتكار عمل به دست كسى است كه به دشمن هجوم مى‌برد و او را غافلگير مى‌نمايد. لذا حضرت على (ع) مى‌فرمايد: قبل از آنكه دشمن در خانه‌هايتان به شما حمله كند به او يورش ببريد، به خدا سوگند هيچ ملتى در درون خانه‌مورد هجوم قرار نگرفت مگر آن كه ذليل و خوار شد.
اغْزُوهُمْ قَبْلَ أَنْ يَغْزُوكُمْ فَوَاللَّهِ مَا غُزِيَ قَوْمٌ قَطُّ فِي عُقْرِ دَارِهِمْ إِلَّا ذَلُّوا ٩. تمرد از اوامر فرماندهى كل قوا موجب خذلان و شكست: حضرت على (ع) با اشاره به اين واقعيت كه فرجام سست عنصرى و عدم اطاعت پذيرى نيروها، جرى شدن نيروهاى دشمن و دست اندازى آنان به شهرهاى مرزى است، به حمله سفيان بن عوف غامدى- از فرماندهان معاويه- به شهر انبار و كشتار و غارت آنان و شكست سربازان حكومت اسلامى اشاره مى‌كند.
فَتَوَاكَلْتُمْ وَ تَخَاذَلْتُمْ حَتَّى شُنَّتْ عَلَيْكُمُ الْغَارَاتُ وَ مُلِكَتْ عَلَيْكُمُ الْأَوْطَانُ ...