جهاد در آيينه روايت(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٥٢
در شرح نهجالبلاغه مرحوم جعفرى و ترجمه مرحوم دشتى، اين سخنان امام به جنگ صفين نسبت داده شده كه صحيح نيست. در شرح خويى هم آمده است كه نمىدانم اين سخنان در كدام جنگ ايراد شده است. صورت صحيح آن است كه اين سخنان را حضرت (ع) قبل از جنگ جمل ايراد فرموده است؛ زيرا وافدى و شيخ مفيد قبل از رضى (ره)، آن را نقل كرده و به جنگ جمل نسبت دادهاند. شيخ مفيد در كتاب جمل مىنويسد: وافدى از عبداللَّه بن عمرو بن على (ع) نقل مىكند كه هنگامى كه در جنگ جمل صداى شعار مخالفان بلند شد، امام (ع) از فرزندش، محمد بن حنفيه پرسيد چه مىگويند؟ پاسخ داد: انتقام خون عثمان را طلب مىكنند. اين سخن برحضرت گران آمد. سپس در حالى كه خورشيد بالا آمده بود، به عصايى تكيه زد و اين سخنان را ايراد فرمود. ١ ١. نهج الصباغه ٨/ ١٥٠.
١. يارى همرزمان در صحنه نبرد: به هنگام رويارويى با دشمن، اگر رزمندهاى روحيه خود را از دست داد و نتوانست به مقاومت خود ادامه دهد، ديگر رزمندگان بايد به او كمك كنند و اين توانايى دفاع از همرزم خود و كمك به او را شكرانه نعمت شجاعتى بدانند كه خداوند به آنان ارزانى داشته است. ١ وَ أَيُّ امْرِئٍ مِنْكُمْ أَحَسَّ مِنْ نَفْسِهِ رَبَاطَةَ جَأْشٍ عِنْدَ اللِّقَاءِ وَ رَأَى مِنْ أَحَدٍ مِنْ إِخْوَانِهِ فَشَلًا فَلْيَذُبَّ عَنْ أَخِيهِ بِفَضْلِ نَجْدَتِهِ الَّتِي فُضِّلَ بِهَا عَلَيْهِ كَمَا يَذُبُّ عَنْ نَفْسِهِ ١. آئين جهاد/ زنجانى/ ١٥٤؛ شرح جعفرى ٢٢/ ٣٩.
٢. ناگريزى از مرگ براى همه: رزمندگان بايد در برابر دشمن مقاومت كنند و از مرگ نهراسند؛ زيرا مرگ جوينده پيگيرى است كه هيچ كس از دست او در امان نخواهد ماند؛ چهكسانى كه از صحنه جنگ دور شده و كنج عافيت برگزيدهاند و چه آنان كه در صحنه نبرد حاضرند؛ پس چه بهتر كه مرگ در حالى به سراغ انسان بيايد كه انسان به خاطر خدا در حال دفاع از مسلمانان باشد.
در هر حال از مرگ گريزى نيست. ١ إِنَّ الْمَوْتَ طَالِبٌ حَثِيثٌ لَا يَفُوتُهُ الْمُقِيمُ وَ لَا يُعْجِزُهُ الْهَارِبُ إِنَّ أَكْرَمَ الْمَوْتِ الْقَتْلُ ١. شرح خويى ٨/ ١٥١.