جهاد در آيينه روايت(ج1) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٤
مىكنند و در نتيجه ذلت را به جاى عزّت برمىگزينند. مردم كوفه در زمان حضرت على (ع) چنين ويژگيهاى منفىاى داشتند.
أَرَضِيتُمْ بِالْحَياةِ الدُّنْيا مِنَ الْآخِرَةِ عِوَضاً؟ وَ بِالذُّلِّ مِنَ الْعِزِّ خَلَفاً؟
٢. ترس از مرگ، از عوامل فرار از جنگ: امام على (ع) خطاب به كوفيان مىفرمايد: هرگاه شما را به جهاد با دشمنان فرا مىخوانم، چنان مىشويد كه گويا مرگ عقل شما را ربوده، چونان افراد مست، حيران و از خود بى خود مىشويد! إِذَا دَعَوْتُكُمْ إِلَى جِهَادِ عَدُوِّكُمْ دَارَتْ أَعْيُنُكُمْ كَأَنَّكُمْ مِنَ الْمَوْتِ فِي غَمْرَةٍ وَ مِنَ الذُّهُولِ فِي سَكْرَةٍ ٣. عدم اعتماد فرماندهى بهنيروهاى نافرمان: فرمانده كل قوا بعد از آن كه سخنان خود را در نيروهايش اثرگذار نمىبيند و آنان را آماده جنگ نمىيابد، براى جنگ با دشمن، به حضور و پشتيبانى آنان اعتماد و اطمينان نمىكند و از آنان كمك نمىخواهد.
مَا أَنْتُمْ لِي بِثِقَةٍ سَجِيسَ اللَّيَالِي وَ مَا أَنْتُمْ بِرُكْنٍ يُمَالُ بِكُمْ ٤. اصل فريب در جنگ: بهترين نيروهاى نظامى گروههايى هستند كه بتوانند با عملكرد خود دشمن را فريب دهند، و از اين اصل به نفع خود سود جويند. امام (ع) به نيروهايش با لحن سرزنش مىفرمايد:
«فريب مىخوريد اما فريب دادن نمىدانيد.» لَبِئْسَ لَعَمْرُ اللَّهِ سُعْرُ نَارِ الْحَرْبِ أَنْتُمْ! تُكَادُونَ وَ لَا تَكِيدُونَ ٥. برنامهريزى دشمن عليه رزمندگان اسلام: امير مؤمنان على (ع) از مسلمانان انتظار دارد كه با كيد و فريب دشمن مقابله كنند و خود داراى طرح و برنامه باشند! ١ تُكَادُونَ وَ لَا تَكِيدُونَ ١. شرح جعفرى ٩/ ١٧.
٦. واكنش سريع در مقابل تجاوز دشمن: اگر دشمن، سرزمين اسلامى را مورد تاخت و تاز قرار دهد و قسمتهايى از آن را غصب كند، مسلمانان بايد به سرعت از خود واكنش نشان دهند. امّا مردم كوفه چنين عكسالعملى از خود نشان ندادند.
وَ تُنْتَقَصُ أَطْرَافُكُمْ فَلَا تَمْتَعِضُونَ