اين خطبه كه از خطبه‌هاى سالهاى آخر عمر امام (ع) است در شرايطى ايراد شده كه معاويه پس از اعلان خود مختارى و خيره سرى در شام، نواحى مرزى عراق را كه تحت حكومت امام (ع) بود مورد تعرض و تجاوز قرار داد. در يكى از اين تهاجمها عنصر سفاك و ددمنشى به نام سفيان بن عوف غامدى به كمك شش هزار نفر از خون‌آشام‌ترين عوامل معاويه مأموريت يافته بود به نوار ساحلى فرات حمله برده پس از قتل عام وفاداران به امام، وارد شهر انبار شده، از آنجا مداين را اشغال نمايد.
سپس از راه شهر واتقا به شام بازگردد. از نظر معاويه، تهاجم به شهر انبار چون تهاجم به كوفه بود و غارت اموال، چون كشتارِ مردمان موجب ترس و وحشت مى‌شد. ١ ١. جهاد، عميد زنجانى/ ٢٨.
١. بيان ارزش جهاد، عامل تشويق مسلمانان به پيكار در راه خدا: جهاد، يكى از بهترين و كوتاه‌ترين راههاى كسب سعادت اخروى و بهشت جاودانه است كه به روى بندگان برگزيده‌و مخلص خدا باز مى‌باشد.
فَإِنَّ الْجِهَادَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ فَتَحَهُ اللَّهُ لِخَاصَّةِ أَوْلِيَائِهِ‌ ٢. جهاد، لباس تقوا و زره نفوذناپذير: جهاد، مظهر تقوا و بهترين راه پرواز به سوى خدا و بازدارنده‌ترين پوششها در برابر كليه انحرافها و فسادها و گناهان است، زيرا وقتى رزمنده مؤمن به‌آن درجه‌ايمان رسيد كه‌در راه خدا از جان و مال و خانواده‌اش بگذرد، ديگر هواهاى‌دنيايى بر او سلطه‌اى نخواهد داشت. ١ وَ هُوَ لِبَاسُ التَّقْوَى وَ دِرْعُ اللَّهِ الْحَصِينَةُ وَ جُنَّتُهُ الْوَثِيقَةُ ١. جهاد/ ٢٩.
٣. ترك جهاد موجب ذلت: سنت خدا بر آن قرار گرفته كه رويگردانان از جهاد، خوار و ذليل شوند.
فَمَنْ تَرَكَهُ رَغْبَةً عَنْهُ أَلْبَسَهُ اللَّهُ ثَوْبَ الذُّلِ‌ ٤. آسيب ديدن جامعه با ترك جهاد: از ديگر عواقب ترك جهاد، روى آوردن گرفتاريها و بلاها و خوارى و زبونى به فرد و اجتماع است. ١ وَ شَمِلَهُ الْبَلَاءُ وَ دُيِّثَ بِالصَّغَارِ ١. جهاد/ ٣٠.
٥. ترك جهاد عامل از دست دادن ابتكار عمل در مقابل توطئه‌ها: از ديگر پيامدهاى ترك جهاد در راه خدا، از دست‌