حضرت اين خطبه را كه در دو بخش آمده، بعد از شهادت محمد بن ابى بكر (در مصر) در شهر كوفه ايراد كردند. در بخش اول هنگامى كه درباره خليفه اول و دوم و سوم از او نظر مى‌خواهند، كلماتى درباره خلافت (كه حق مسلم او بوده ولى ياورى نداشته تا آن را استيفا كند) بيان نموده است. در بخش دوم عمرو عاص مشاور معاويه و نيرنگ باز صدر اسلام را معرفى مى‌كند. سپس از مردم مى‌خواهد براى جنگى آماده شوند كه با فريفتن مردم شام و حضرت را قاتل عثمان معرفى كردن، رخ خواهد داد. ١ ١. شرح ابن ابى الحديد، ١- ٢/ ٢١- ٦٠.
١. برآورد توان رزم قبل از نبرد: يك فرمانده بصير و آگاه، قبل از وقوع جنگ نيروها و امكانات و تجهيزات را ارزيابى و برآورد مى‌نمايد و در صورت داشتن امكانات اقدام به جنگ مى‌كند، در غير اين صورت با تحمل سختى‌ها صبر را پيشه خود مى‌سازد تا اوضاع مساعد گردد.
فَنَظَرْتُ فَإِذَا لَيْسَ لِي مُعِينٌ إِلَّا أَهْلُ بَيْتِي فَضَنِنْتُ بِهِمْ عَنِ الْمَوْتِ ... وَ صَبَرْتُ عَلَى أَخْذِ الْكَظَمِ‌ ٢. شناخت انگيزه فرماندهان دشمن از جنگ افروزى: گاهى فرمانده براى تربيت نيروها و ايجاد اخلاص در انگيزه جهاد آنان، نيات شوم فرماندهان دشمن را در جنگ بيان مى‌كند و مقاصد مادى و دنيايى و باطل آنان را برمى‌شمارد. سپس سنت خداوند را مبنى بر پيروزى حق بر باطل گوشزد مى‌كند، چنان كه امام على (ع) نيات شوم فرمانده لشكر معاويه، يعنى عمرو عاص را آشكار كرد. ١ وَ لَمْ يُبَايِعْ حَتَّى شَرَطَ أَنْ يُؤْتِيَهُ عَلَى الْبَيْعَةِ ثَمَناً فَلَا ظَفِرَتْ يَدُ الْبَائِعِ وَ خَزِيَتْ أَمَانَةُ الْمُبْتَاعِ‌ ١. شرح ابن ابى الحديد، ج ١- ٢/ ٦٥.
٣. ضرورت آمادگى رزمى رزمندگان اسلام و تشويق به آن: اگر دشمنى قصد حمله به سرزمين اسلام و حكومت مشروع آن را داشت نيروهاى اسلام بايد خود را آماده كنند، زيرا جنگ محصول يك رشته از عمليات به هم پيوسته است و ارتش اسلام بايد به محض مشاهده نخستين نمونه و نشانه آن، خود را براى نبرد آماده كند، هر چند كه اين نمونه‌تنها ديدار سران ارتش دشمن‌باشد. ١ فَخُذُوا لِلْحَرْبِ أُهْبَتَهَا وَ أَعِدُّوا لَهَا عُدَّتَهَا ١. آيين جهاد، ١٢٤.