اف بر شما، كه از نارسايى‌هاتان به تنگ آمده‌ام! روزى با فرياد به ياريتان مى‌خوانم و ديگر روز، به رازگويى با شما مى‌نشينم. اما شما نه نيروهاى آزاده‌اى هستيد كه با آن فريادها به پا خيزيد و نه چنان برادران مطمئنى كه اين راز و رازگويى را پاس بداريد.
مطالب اين خطبه، برگرفته از سه سخنرانى امام در سه جاى مختلف است: از آغاز خطبه تا پايان عبارت «وَ تَنْقَادَ لِأَوَّلِ الْغَيِّ» در پاسخ به خوارج، بعد از موضوع حكميت در صفين است. ادامه خطبه تا پايان «وَ مِنْ أَيْنَ أُتِيتُمْ» در مقام نصيحت به عمروعاص در جريان حكميت است و ادامه خطبه نيز بعد از جنگ نهروان، خطاب به مردم و در سرزنش خوارج است. در همين بخش پايانى خطبه، يارانش را به جنگ با معاويه تشويق مى‌كند. ١ ١. بهج الصباغه ١٠/ ٣٦٣؛ تاريخ طبرى ٤/ ٥٠؛ شرح خويى ٨/ ١٧٣.
١. بازگشت به قرآن در اختلاف ميان مسلمانان: هرگاه مسلمانان در امر مهمى اختلاف كنند و كار آنان به درگيرى و مشاجره بكشد، بايد به قرآن مراجعه كنند. البته مفسر قرآن در اين موارد بايد امام معصوم و رهبر اسلام باشد نه افراد جاهل و مغرضى چون عمروعاص و معاويه؛ كه در اين صورت آتش اختلاف بيشتر زبانه خواهد كشيد. ١ إِنَّا لَمْ نُحَكِّمِ الرِّجَالَ وَ إِنَّمَا حَكَّمْنَا الْقُرْآنَ هَذَا الْقُرْآنُ ... وَ لَا بُدَّ لَهُ مِنْ تَرْجُمَانٍ‌ ١. شرح جعفرى ٢٢/ ٩٣.
٢. رفع هرنوع ابهام از رزمندگان توسط فرماندهى، پس از جنگ: امام على (ع) پس از جنگ صفين، براى شبهه‌زدايى از ذهن كسانى كه برايشان پرسش و شبهه در مورد حكميت پيش آمده است، سخنرانى مى‌كند و با آوردن نمونه‌هايى از سيره پيامبر، آنان را آگاهى مى‌بخشد. همچنين به آنان گوشزد مى‌كند كه اگر داوران، از قرآن و سنّت به درستى برداشت كنند و به حق داورى نمايند، حقانيّت امامان و رهبران الهى آشكار خواهند شد. ١ وَ لَمَّا دَعَانَا الْقَوْمُ إلَى أَنْ نُحَكِّمَ بَيْنَنَا الْقُرْآنَ ...