به هنگام جنگ صفين، در يكى از شب‌ها، هر دو لشكر با ترس و وحشت شب را به صبح رساندند. صبح، امام (ع) سپاهيان خود را منظم كرد. معاويه چون اين منظره و نيز وحشت سپاهيان خود را ديد، از عمروعاص تقاضاى كمك و چاره‌انديشى كرد. عمروعاص قرآن طلبيد و آن را پاره پاره كرد و اوراق آن را به سپاهيان داد. آنگاه خطاب به سپاهيان كوفه (سپاهيان امام (ع)) فرياد برآوردند: «بيش از اين خونريزى نكنيد و قرآن ميان ما حاكم باشد»! سپاهيان كوفه با شنيدن اين سخنان، فريب خورده بر امام شورش كرده، به امام گفتند: معاويه تسليم حق شده و شما را به كتاب خدا مى‌خواند! پس بپذيريد! امام (ع) در اين هنگام روبروى سپاهيان ايستادند و اين خطبه را خواندند. ١ ١. بهج الصباغه ١٠/ ٣١٥؛ شرح ابن ابى‌الحديد ١١- ١٢/ ٣٠؛ شرح خويى/ ١٣/ ١١٨.
١. بيان حقايق جنگ براى رزمندگان: امام (ع) با بيان جمله «حَتَّى نَهِكَتْكُمُ الْحَرْبُ»، به اين حقيقت جنگ كه كاهش دهنده توان مردم است، اشاره مى‌كند. ١ حَتَّى نَهِكَتْكُمُ الْحَرْبُ ...
١. شرح ابن ابى الحديد ١٢- ١١/ ٢٩؛ شرح خويى ١٣/ ١١٩.
٢. كاهش نيروهاى دشمن، به موازات نيروهاى خودى عامل تقويت روحيه: در غالب جنگ‌ها، تلفات و صدمات شامل هر دو طرف جنگ است؛ بنابراين هرگاه به نيروهاى خودى، به واسطه شهادت يا جراحت و اسارت، ضربه‌اى وارد شد، نبايد مأيوس گرديد، چرا كه اين ضربات شامل دشمن نيز شده است. بيان اين نكته، تأثير مهمى در تقويت روحيه رزمندگان دارد. ١ وَ هِيَ لِعَدُوِّكُمْ أَنْهَكُ‌ ١. بهج الصباغه ١٠/ ٣١٧؛ شرح ابن‌ابى‌الحديد ١٢- ١١/ ٢٩؛ شرح خويى ١٣/ ١١٩.
٣. دلبستگى به دنيا، عامل سستى در جهاد: امام (ع) مى‌فرمايد: اگر كسى دنيا و مظاهر آن را دوست داشته باشد، ديگر به سراغ جهاد و مبارزه با دشمن نخواهد رفت. ١ وَ قَدْ أَحْبَبْتُمُ الْبَقَاءَ ١. شرح خويى ١٣/ ١٣٠.
٤. ارزش داوطلب بودن‌براى حضور در جبهه حق: حضور در جهاد، آنگاه از ارزش والايى برخوردار است كه داوطلبانه باشد، افراد جامعه بايد با بصيرت كامل در جبهه حضور يابند و فرماندهى را اجابت و