اين خطبه‌پس از پيروزى اميرمؤمنان (ع) در جنگ جمل ايراد شده است. مخاطب آن نيروهاى شكست خورده بصره مى‌باشند. ١ ١. شرح جعفرى ٣/ ٢٣٥ ١. سرزنش نيروهاى سست‌عنصر و پيمان‌شكن: ناآگاهى و نفاق‌افكنى مردمان بصره آنان را به پرتگاه سقوط و پيروى از شيطان كشاند، به گونه‌اى كه پيمان خود با اميرمؤمنان را شكستند و به زير پرچم عايشه و طلحه و زبير رفتند. بعد از پيروزى، امام آنان را سرزنش و خطايشان را نمايان مى‌كند:
«سپاه زن بوديد و از چهار پا پيروى كرديد! بانگ زد پاسخ گفتيد و پى شد، گريختيد!» كُنْتُمْ جُنْدَ الْمَرْأَةِ وَ أَتْبَاعَ الْبَهِيمَةِ رَغَا فَأَجَبْتُمْ وَ عُقِرَ فَهَرَبْتُمْ‌ ٢. ويژگى نيروهاى فريب خورده در جنگ جمل: اميرمؤمنان (ع) ويژگى مردم فريب خورده بصره را كه به جمع ناكثين پيوسته با سپاه حق مى‌جنگيدند چنين بر مى‌شمرد: ويژگىِ آشكارتان، «اندك بينى»، «پيمان شكنى» و «دورويى» است.
حضرت با انگشت گذاشتن روى سه ويژگى فوق كه بستر بى هويّتى و سقوط مردم بصره را فراهم آورده بود، به اين حقيقت اشاره مى‌كند كه هر ملّتى دچار اين سه ويژگى شود، به سرعت فريب خورده، آلت دست دشمنان مى‌شود.
أَخْلَاقُكُمْ دِقَاقٌ وَ عَهْدُكُمْ شِقَاقٌ وَ دِينُكُمْ نِفَاقٌ‌ بصره: ١ بغات:
ويژگيهاى ١، ٢ پيمان‌شكنان:
سرزنش ١؛ ويژگى‌هاى ١ جنگ جمل:*
طلحة:*
عايشه:*
فريب خوردگان:
ويژگى‌هاى ٢ خطبه ٢٢ ٨- ٨- أَلَا وَ إِنَّ الشَّيْطَانَ قَدْ ذَمَّرَ حِزْبَهُ وَ اسْتَجْلَبَ جَلَبَهُ لِيَعُودَ الْجَوْرُ إِلَى أَوْطَانِهِ وَ يَرْجِعَ الْبَاطِلُ إِلَى نِصَابِهِ وَ اللَّهِ مَا أَنْكَرُوا