ابن ابى الحديد اين جملات از خطبه را قسمتى از سخنان امام مى‌داند كه در جنگ صفين براى كسانى بيان كرده كه در مورد جنگ دچار ترديد شده بودند و تصميم امام را عجولانه مى‌دانستند. امام (ع) مى‌فرمايد: تصميم بر جنگ با طاغى شام (! معاويه)، در پى يك سلسله بررسيها و تأملها و مطالعات همه‌جانبه در زمينه كيفيت برخورد با جريان قاسطين و براساس سوابقى بوده كه سرچشمه در مشورت و نظرخواهى از رسول خدا دارد. امام از روز نخست بين دو امر مخيّر بود: يا خلافت را رها كند و گريبانگير شدايد آخرت گردد، و يا خلافت را بپذيرد و به درگيرى و جنگ با قاسطين تن در دهد. ١ ١. شرح ابن ابى الحديد، ج ٤/ ص ٦.
١. ضرورت مقابله با باغيان: اگر زمانى حاكم اسلامى مبارزه و مقابله با باغيان و براندازان نظام اسلامى را ضرورى تشخيص داد، بايد به اين عمل اقدام كند و مسلمانان را براى جهاد آماده نمايد؛ زيرا جهاد، دفاع از حق مظلومان و دفع ستمگران است و زمينه پياده كردن و اجراى احكام صاحب شريعت مى‌باشد. اقدام نكردن به جهاد، همانند انكار رسالت رسول خداست! فَمَا وَجَدْتُنِي يَسَعُنِي إِلَّا قِتَالُهُمْ أَوِ الْجُحُودُ بِمَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ (ص)
٢. جهاد، عامل خوشى و سعادت در آخرت: رزمنده مسلمان بايد تن به‌سختى‌ها و ناگواريهاى زودگذر جهاد در راه خدا بدهد تا از عذاب اخروى و شقاوت ابدى به دور بماندو در آن جهان به‌خوشى و سعادت دست يابد؛ و چنين اقدام و انتخابى، از روى عقل و انديشه است. ١ فَكَانَتْ مُعَالَجَةُ الْقِتَالِ أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ مُعَالَجَةِ الْعِقَابِ وَ مَوْتَاتُ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ مَوْتَاتِ الْآخِرَةِ ١. شرح خويى، ج ١، ص ٣٢٦؛ جهاد، عميد زنجانى، ص ٨٨.
٣. بررسى اوضاع و شرايط قبل از وقوع جنگ: فرمانده بصير و آگاه، كسى است كه قبل از ورود به جنگ با دشمن، تمام اوضاع و شرايط و وضعيت نيروها و آمادگى جامعه را براى جنگ يا ترك آن بررسى نمايد؛ همان طور كه حضرت على (ع) قبل از جنگ جمل و صفّين توان خودى و دشمن و ديگر شرايط لازم را بررسى كردند