١. تخلف از دستورات فرماندهى عامل اختلاف در سپاه: در آغاز خطبه چنين آمده: عده‌اى متحير ماندند كه نظر حضرت درباره حكميت چيست؟ امام (ع) سرپيچى گروهى از لشكريان از فرمان خود درباره ادامه جنگ را عامل اين تحير و پراكندگى و اختلاف در صفوف مى‌داند.
هَذَا جَزَاءُ مَنْ تَرَكَ الْعُقْدَةَ ٢. توبيخ تخلفات گذشته سپاهيان: حضرت ضمن تأكيد بر نظر صائب خود، آنها را به دليل سرپيچى از فرامين و فريب خوردن از عملكرد سپاه معاويه توبيخ مى‌كند و آنها را مردمانى مى‌داند كه قابل اصلاح نيستند. ١ أُرِيدُ أَنْ أُدَاوِيَ بِكُمْ وَ أَنْتُمْ دَائِي كَنَاقِشِ الشَّوْكَةِ بِالشَّوْكَةِ ...
١. شرح خويى، ٨/ ١٣٣.
٣. ناكارآمدى فرمانده قوى با نيروهاى ضعيف: به رغم اينكه همگان به درايت و شجاعت و كفايت امام على (ع) در جنگها ايمان و اطمينان داشتند، حضرت اعلام مى‌كند با وجود چنين نيروهايى راه به جايى نخواهد برد و در دستيابى به اهدافش موفق نخواهد شد.
اللَّهُمَّ قَدْ مَلَّتْ أَطِبَّاءُ هَذَا الدَّاءِ الدَّوِيِّ وَ كَلَّتِ النَّزْعَةُ بِأَشْطَانِ الرَّكِيِ‌ ٤. ارائه الگوى مثبت براى رزمندگان: حضرت پس از توبيخ سپاه خويش و برشمردن ضعفهاى ايشان، به معرفى كسانى مى‌پردازد كه الگوهاى كامل رزمندگان اسلام هستند. كسانى كه دعوت به جهاد را با شيفتگى و عشق پاسخ مى‌گفتند.
أَيْنَ الْقَوْمُ الَّذِينَ ... هِيجُوا إِلَى الْجِهَادِ فَوَلِهُوا ...
٥. ويژگيهاى مجاهدين راستين اسلام: حضرت برخى ويژگيهاى مجاهدان راستين اسلام را چنين مى‌شمارد: اسلام را پذيرفته و قرآن را شناخته بودند، به سوى جهاد مى‌شتافتند همچون عشق ناقه به فرزندش. ترسى به دل نداشتند و همه جا حضور مى‌يافتند، در اثر گريه زياد چشمانشان ناراحت و از زيادى روزه شكمهايشان تهى بود، شب زنده‌دارى چهره‌هايشان را دگرگون كرده و اثر خشوع در چهره‌هايشان ظاهر بود. ١ أَيْنَ الْقَوْمُ الَّذِينَ ... غَبَرَةُ الْخَاشِعِينَ‌ ١. شرح خويى، ٨/ ١٣٦؛ شرح ابن ابى الحديد، ٧/ ٢٩٥.