بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٨١ - خوف و رجا در نظر امام سجاد (ع)

مى‌كرديد، از رحمت خداوند نااميد نشويد؛ زيرا كه خداوند همه گناهان را مى‌بخشد و او بسيار بخشنده و مهربان است.

خداوند در اين آيه كسانى را كه در معاصى زياده‌روى كرده‌اند، از قنوط يعنى نااميدى از رحمت خود نهى مى‌فرمايد و دعوت به توبه و بازگشت مى‌نمايد.

در سورهء مباركه يوسف، از قول حضرت يعقوب (ع) در امر فرزندانش براى تحقيق و جست‌وجو از يافتن حضرت يوسف (ع) و برادرش، مى‌فرمايد:

و لا تيْأسُوا مِنْ روْحِ اللّهِ إِنّهُ لا ييْأسُ مِنْ روْحِ اللّهِ إِلاّ الْقوْمُ الْكافِرُون؛ [١] از رحمت خدا مأيوس نشويد به درستى كه از رحمت خداوند مأيوس نمى‌شوند، مگر كافران.

طبق اين آيه، كسانى كه منكر احسان و رحمت و فيض خدا و نااميد از گذشت و عفو او هستند، در حقيقت به بعضى صفات خداوند متعال كافر شده‌اند.

منشأ يأس

يأس از رحمت خدا، از ضعف ايمان و ناقص بودن معرفت شخص سرچشمه مى‌گيرد؛ زيرا اگر گناهكار اين‌طور تصور كند كه من ديگر قابل آمرزش نيستم، بدين معنى است كه - نعوذ بالله - رحمت خداوند نارسا و محدود است و فيض حق شامل حال او نمى‌شود و وى را فرا نمى‌گيرد. چنين تفكرى ناشى از نقصان ايمان و معرفت به خدا و صفات او است.

خوف و رجا در نظر امام سجاد (ع)

اگر خوف و رجا اين‌طور تصور شدند كه خوف ترس از معصيت بود و رجا و اميد به عفو و رحمت، نه خوف حالت نااميدى به وجود مى‌آيد و نه رجا دستاويزى براى معصيت مى‌شود؛ بلكه محرّك انسان مى‌شود براى جبران و اصلاح اعمال گذشته. حضرت زين العابدين (ع) در دعاى ابو حمزه ثمالى به خداوند عرض مى‌كند:

[١] يوسف (١٢) آيهء ٨٧.