بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٣٨ - چشمههاى حكمت

احساسات شود و از قبول حق امتناع ورزد ولى به زودى نور تقوا و اخلاص اثر مى‌كند و حق را مى‌پذيرد.

تفجير، شكافتن زمين است براى بيرون آوردن آب از طريق چاه يا چشمه ، و ينابيع جمع ينبوع است، يعنى چشمه. اگر كسى اين هنر را داشته باشد كه چهل شبانه‌روز همه كارهاى او براى خدا باشد، اعم از عبادت و رفت و آمد و معاشرت و تمام حركات وى، خداوند چشمه‌هاى حكمت و معرفت را از قلبش بر زبانش جارى مى‌كند و گويا اتصال به عالم ديگرى پيدا مى‌كند، بدون اينكه از استاد چيزى بياموزد؛ همان‌طور كه شاعر دربارهء پيامبر (ص) مى‌فرمايد:

نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت به يك غمزه مسئله آموز صد مدرّس شد

معلوم مى‌شود قلب و دل انسان، مثل زمينى است كه زير آن آب فراوان وجود دارد و فقط نياز به اين است كه به آن كلنگ بزنند و آن را بشكافند تا از آن، آب جوشش كند و آن را استخراج كنند. در قلب، نيز علومى نهفته است كه جوشش و بروز آنها به اخلاص است.

اخلص فعل ماضى از باب افعال است و چون متعدى است، مفعول لازم دارد و شايد مفعول آن كلمهء «نفسه»، است كه در تقدير است؛ يعنى كسى كه خود را براى خداوند خالص كند. احتمال ديگر اين است كه «اخلص» در حديث به معنى فعل لازم باشد؛ يعنى كسى كه براى خداوند خالص شد خداوند چشمه‌هاى حكمت را از قلبش بر زبانش مى‌گشايد. در هر صورت سؤال اين است كه چه‌كار كنيم تا خود را خالص براى خداوند قرار دهيم؟

راه اخلاص، دورى از هوسهاى نفسانى

اخلاص لله، مقابل كار براى غير خداوند است. پس اگر براى رضايت خاطر اين و آن كارى را انجام دهيم، ما خود را براى خدا خالص نكرده‌ايم. اخلاص‌