شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٣ - تشبيه

چهار ركن وجود دارد:

١. مُشبَّه: آن كس يا چيزى كه در صفتى به كس يا چيز ديگر مانند شده است.

٢. مُشبّه به: آن كس يا چيزى كه مشبّه به او ماننده شده است. ٣. وجه شَبَه: صفت يا كيفيت مشترك ميان مُشبّه‌به و مُشبّه است. ٤. ادات تشبيه: الفاظى كه بر تشبيه دلالت دارند؛ به عنوان مثال در جمله: «رخسار دوست چون خورشيد مى‌درخشد»، مى‌توان چهار ركن فوق را اين گونه برشمرد: «رخسار دوست»: مشبّه، «چون»: ادات تشبيه، «خورشيد»: مشبّه‌به، «مى‌درخشد»: وجه‌شبه.

هدف اساسى تشبيه آن است كه معناى مورد نظر گوينده را به تصوير كشد و در برابر ديدگان شنونده ترسيم كند.

دانشوران بلاغت اذعان دارند كه تشبيه‌هاى قرآن، استوار و دقيق و رساترين نوع تشبيهات زبان عرب اند.

ابن اثير، در تشبيه مفرد به مفرد، اين آيه را مى‌آورد:

«وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً.[١]

ما شب را لباس قرار داديم».

كه خداوند در آن، شب را به لباس تشبيه كرده است؛ زيرا پوششى است براى جدايى مردم، فرار از دشمن، و پنهان ساختن امورى كه انسان نمى‌خواهد ديگران بر آن آگاه شوند. او مى‌گويد: اين از تشبيه‌هايى است كه ويژه قرآن است، همچنان كه در آيه‌ «هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَ‌؛[٢] آنان لباس شمايند و شما لباس آنهاييد»، هر يك از زوجين به لباس تشبيه شده‌اند؛ چه آن كه لباس مايه زيبايى، حيا، عفّت، مصونيت از دستبرد بيگانگان و ... است.[٣]

[١]. نبأ: آيه ١٠.

[٢]. بقره: آيه ١٨٧.

[٣]. المثل السائر: ج ٢ ص ١٣٣.