شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩ - ١ - ٤ نظم و اسلوب

اين دوره از زبان آهنگين قرآن بحث كرده‌اند. پس از اينان نيز ابوالعبّاس بن المعتزّ (م ٢٩٦ ق) در كتاب البديع، از وزن و آهنگ آيات سخن مى‌راند. ابوالحسن على بن عيسى الرّمانى (م ٣٧٤ ق) لغوى، نحوى و متكلم معتزلى نيز در رساله النكت، والايى و اعجاز قرآن را در الفاظ و سبك، اسلوب و نظم، تأثير در دل‌ها دانسته، بلاغت آن را در برترين مرتبه زيبايى برمى‌شمرد:

مُعجِزٌ بِألفاظِهِ وَ اسلوبِهِ وَ نَظمِهِ وَ أثَرِهِ فِى النُّفوسِ ... فَأعلاها طَبَقةً فِى الحُسنِ بَلاغَةُ القُرآنِ ....[١]

قرآن با عبارات و روش و نظم و اثرگذارى در جان‌ها معجزه است. بالاترين رتبه حسن، بلاغت قرآن است.

ابوسليمان حمد بن محمد بن ابراهيم خطابى بُستى (م ٣٨٨ ق)- از معاصران رُمّانى، محدّث، فقيه و شاعر نيشابورى- نيز بر نظم و سازوارگى لفظى معنايى قرآن تأكيد كرده است. از منظر او، قرآن در شيوايى و استوارى، در عُذوبت و گوارايى، در هندسه و سامان‌مندى، و در پيوستگى و خوش‌قوارگى، برترين سخن است.[٢] از نظر وى، زبان قرآن در عين فخامت، جزالت و متانت، ساده و روان است و خاصيت شگفت‌انگيز روان‌شناختى و منحصر به فردى در آن هست كه دل‌ها را سخت تكان مى‌دهد؛ گاهى نشاط و ابتهاج بر مى‌انگيزد و گاهى بيم و هراس مى‌افكند.[٣]

ابو هلال عسكرى (م ٣٩٧ ق)، نقّاد ادبيات عربى پس از جاحظ، نيز در كتاب الصناعتين، از ساختار بى بديل قرآن نام مى‌برد و مى‌نويسد: تنها با علم بلاغت و فصاحت است كه مى‌توان جلوه اعجاز قرآن را از حيث هندسه نيكو و آميزه‌هاى شيواى كلمات و عبارات، ايجاز بديع، اختصار لطيف، شيرينى و دل‌نشينى، رونق و

[١]. ثلاث رسائل فى إعجاز القرآن: ص ٧٥- ٧٦.

[٢]. ثلاث رسائل فى إعجاز القرآن: ص ٢٥.

[٣]. كتاب الصناعتين الكتابة و الشعر: ص ٧.