شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٥ - انسان از ديد قرآن

از آن جا كه آفرينش جهان و انسان، حكيمانه و هدفمند است، عالم هستى، ظرف كنش و واكنش است و افزون بر سراى آخرت؛ در همين جهان نيز هر كسى دستاورد تلاش و نيك و بدِ رفتار و انگيزه‌هاى خويش را دريافت مى‌كند:

«أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌\* وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌\* وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى‌.[١]

هيچ باربردارنده‌اى بار كس ديگرى را بر دوش نمى‌كشد. و اين كه براى انسان جز حاصل تلاش او چيزى نيست. و نتيجه تلاش او به زودى ديده خواهد شد».

«إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها.[٢]

اگر نيكى كرديد، براى خودتان نيكى كرديد و اگر بد كرديد، براى خودتان».

بر خلاف عهدين كه بخش اصلى حيات انسان يعنى معاد را در بوته نسيان سپرده و جايگاه روشنى براى آن ترسيم نكرده‌است، تصوير حيات ابدى و معادشناسى در قرآن، برجستگى ويژه‌اى يافته و قريب يك‌سوم آيات قرآن كريم به اين موضوع سرنوشت‌ساز اختصاص يافته است. در پرتو بقاى روان و روحِ فناناپذير انسان، صحنه‌هاى حيات برزخى و زندگى رستاخيزى وى، به شكلى اعجاب‌انگيز و غفلت‌زدا مطرح شده، هشداردهنده و ترغيب‌زايند كه در هيچ متن ديگرى سابقه ندارد:

«إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها\* وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها\* وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها\* يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها\* بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى‌ لَها\* يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ\* فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ\* وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ.[٣]

آن گاه كه زمين به لرزش شديد لرزانده شود، و زمين بارهاى سنگينش را بيرون‌

[١]. نجم: آيه ٣٨- ٤٠.

[٢]. اسرا: آيه ٧.

[٣]. زلزله: آيه ١- ٨.