[١]. التبيان في تفسير القرآن: ج ٣ ص ٢١٥ عن أبي الجارود، مجمع البيان: ج ٣ ص ٨٦ وفيه« تفلح» بدل« تصلح» وليس فيه ذيله من« وهم وإن كانوا»، بحار الأنوار: ج ٧ ص ١٤١.

[٢]. المائدة: ٤٨.

[٣]. النمل: ٧٦.

[٤]\*. در توضيح واژه« مهيمن» در اصل آيه بايد گفت كه همينه چيزى بر چيز ديگر، به معناى آن است كه شى‌ء مُهَيمن، در نگهدارى و مراقبت و انواع تصرّف، بر شى‌ء ديگر، تسلّط دارد. پس قرآنى كه خداوند بلندمرتبه، آن را بيانگر هر چيزى دانسته است، نسبت به ساير كتب آسمانى، همين ويژگى( هيمنه) را داراست؛ يعنى اصول ثابت و غير متغيّر آنها را حفظ كرده و فروعى را كه شايسته تغيير و تبديل بوده‌اند، نَسخ نموده است، تا مناسب وضعيت انسان در پيمودن راه پيشرفت و تكامل وى در گذر زمان باشد. از اين رو، خداوند فرمود:« قطعاً اين قرآن، به آيينى كه البتّه پايدارتر است، راه مى‌نمايد» و فرمود:« هر حكمى را نسخ كنيم، يا آن را به‌[ دست‌] فراموشى بسپاريم، بهتر از آن يا مانندش را مى‌آوريم» و نيز فرمود:« همانها كه از اين فرستاده، پيامبر درس نخوانده- كه‌[ نام‌] او را نزد خود، در تورات و انجيل، نوشته مى‌يابند- پيروى مى‌كنند.[ پيامبرى است كه‌] آنان را به كار پسنديده فرمان مى‌دهد و از كار ناپسند، باز مى‌دارد و براى آنان، چيزهاى پاكيزه را حلال مى‌كند و چيزهاى ناپاك را برايشان حرام مى‌گردانَد و از[ دوش‌] آنان، قيد و بندهايى را كه بر ايشان بوده است، بر مى‌دارد. پس كسانى كه به او ايمان آوردند و بزرگش داشتند و يارى‌اش كردند و از نورى كه با او نازل شده است، پيروى كردند، آنان، همان رستگاران اند».

بنا بر اين، جمله« و مهميناً عليه» در متن آيه، متمِّم توضيحى جمله« تصديق كننده كتاب‌هاى پيشين است» است؛ زيرا اگر اين جمله وجود نداشت، ممكن بود اين توهّم پيش آيد كه تصديق تورات و انجيل توسّط قرآن، به معناى تصديق قوانين و احكام موجود در اين دو كتاب است و بى هيچ تغيير و تبديلى، آنها را باقى مى‌گذارد و به آنها دست نمى‌زند؛ امّا توصيف قرآن به هيمنه داشتن، روشن