شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٠٦ - نظريه

آية اللَّه خويى رحمه الله ضمن ردّ سخن كسانى كه نسخ را در قرآن پر شمار دانسته‌اند، تنها يك آيه را منسوخ دانسته است.[١]

آية اللَّه معرفت رحمه الله نيز فراوانى نسخ را باور نداشت و در طول عمر خويش، دو نظر را در اين باره ابراز داشته است. در آغاز و براى مدتى طولانى، تنها چند آيه معدود، مانند آيه امتاع (بقره: آيه ٢٤٠)، آيه نجوا (مجادله: آيه ١٢) و آيه عدد مقاتلين (انفال: ٦٥) را از موارد نسخ مى‌شمرد،[٢] اما در پايان عمر، با عبور از نظر استاد خويش، آية اللَّه خويى رحمه الله، نسخ همين آيات را نيز مقبول ندانسته و براى هر يك از آنها، تفسير و برداشت‌هاى نوينى ارائه داد.[٣]

نظريه‌

نتيجه به دست آمده از مجموعه مباحث پيشين را اين گونه خلاصه مى‌كنيم:

١. نسخ به معناى تنافى آيات قرآن، مطلقاً در اين كتاب آسمانى وجود ندارد.[٤] و چنين معنايى از واژه نسخ در كاربردهاى قرآنى و روايى، نمى‌تواند مراد باشد.

٢. در آياتى از قرآن و روايات فراوانى از اهل بيت عليهم السلام، به صراحت اعلام شده است كه شمارى از آيات قرآن نسخ گرديده است. از اين رو، انكار كلى وجود نسخ در قرآن، صحيح نيست و با آيات و روايات معارض است.

٣. با توجه به فراوانى آيات و روايات اشاره‌كننده به نسخ در قرآن، ادعاى محدود بودن نسخ به يك مورد نيز تمام نيست. حتى پذيرش دو يا سه مورد نسخ‌

[١]. ر. ك: البيان، خويى، ص ٢٧٣ و ٣٨٠.

[٢]. ر. ك: التمهيد: ج ٢ ص ٢٧٩، ٢٨٠، ٢٩١، ٣٠٠، ٣٠١، ٣٠٣، ٣٠٥، ٣٠٦، ٣٢٥.

[٣]. اين نظر، در مصاحبه با ايشان به صورت شفاهى ابراز شد و استاد فرصت بازبينى و تنقيح آن را نيافت. اين مصاحبه در فصل‌نامه بيّنات: ش ٢٤( زمستان ٨٣)، ص ١٠٦ به چاپ رسيد.

[٤].« وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً»( نساء: آيه ٨٢).