شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٠٣ - يك نسخ حكم و تلاوت

و از اين رو، با گذشت زمان، حكم آنها تغيير مى‌كند. در چنين مواردى اراده خداوند متعال از همان آغاز به جعل قانون موقت تعلق مى‌گيرد و تجديد نظر و تغييرى در حكم الهى پديد نمى‌آيد.[١] بنا بر اين، آنچه با عنوان «نسخ قرآنى» مشهور است، تنها اعلام پايان يافتن زمان عمل به حكمى و آغاز شدن زمان عمل به حكمى ديگر است.

٥. انواع متصوّر نسخ در قرآن‌

نسخ در قرآن، انواع گوناگونى تصوّر شده كه عمده آنها عبارت است از:

يك. نسخ حكم و تلاوت‌

در اين فرض، آيه‌اى كه مشتمل بر حكمى است، به طور كامل از قرآن حذف شده است. نمونه‌اى كه براى اين نوع نسخ گفته شده، بنا بر روايتى ضعيف از عايشه است كه مى‌گويد: بر پيامبر آيه‌اى نازل شد با اين متن:

عَشْرُ رَضَعاتٍ مَعلُوماتٍ يُحرِمْنَ.

ده بار شير دادنِ معلوم، باعث حرمت مى‌شود.

سپس با آيه‌اى ديگر نسخ شد كه پنج بار را كافى مى‌دانست. هر دو آيه منسوخ و ناسخ، در قرآن بودند و مردم آن را تلاوت مى‌كردند ولى حيوانى اين دو آيه را از مصحفى كه در آن ثبت بود خورد و از ميان برد.[٢]

چگونه ممكن است آياتى از قرآن كه همواره مورد تلاوت و قرائت همگان بوده و حتى پس از پيامبر هم تلاوت مى‌شده، پس از وفات پيامبر صلى الله عليه و آله به وسيله يك بز

[١]. ر. ك: البيان فى تفسير القرآن: ص ٢٧٨- ٢٧٩؛ التمهيد: ج ٢ ص ٢٦٨.

[٢]. اين روايت در منابع اهل سنّت آمده است. براى نمونه، ر. ك: كتاب الموطأ: ج ٢ ص ٦٠٩؛ سنن النسائى: ج ٤ ص ١٠٠.