مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٢ - قرائت و تفسیر

غیرایرانی. بدیهی است که در این طبقه غلبه با غیرایرانیان است. تنها چند نفر از اینها یعنی مقاتل و اعمش و فراء ایرانیاند و باقی غیرایرانی.

مقاتل بن سلیمان از اهل خراسان و یا از اهل ری است. در قرن دوم میزیسته و در سال ١٥٠ درگذشته است. مقاتل از اهل تسنن به شمار میرود. شافعی دربارهاش تعبیری مبالغه آمیز دارد، میگوید: «مردم در تفسیر، عیال مقاتل میباشند».

سلیمان بن مهران اعمش به نقل ریحانة الادب [١] اصلًا اهل دماوند است و در کوفه متولد شده و در همان جا سکنی گزیده است. سلیمان شیعه است و علمای اهل تسنن نیز او را ستودهاند. اعمش به لطیفه گویی معروف است. داستانهایی از لطایف او نقل میشود. اعمش در حدود سال ١٥٠ هجری درگذشته است.

فراء، یحیی بن زیاد اقطع از معاریف لغویین و نحویین است. نامش در کتب ادب عربی زیاد برده میشود. فراء شاگرد کسائی و مربی فرزندان مأمون بوده است.

صاحب ریاض العلماء و همچنین صاحب تأسیس الشیعة به تشیع وی تصریح کردهاند.

فراء ایرانی است. پدرش، زیاد اقطع در وقعه معروف فخ همراه شهید فخ، حسین بن علی بن حسن بود؛ دستش را به مجازات بریدند و از این رو به «اقطع» معروف شد.

فراء در سال ٢٠٧ یا ٢٠٨ هجری درگذشت.

از این طبقه که بگذریم میرسیم به طبقهای که در تفسیر، کتاب تألیف کردهاند.

همچنانکه قبلًا اشاره شد، کتب تفسیری که در شیعه و سنی نوشته شده است از حد احصاء خارج است. تنها به ذکر معروفترین تفاسیری که هم اکنون در میان شیعه و سنی رایج است اکتفا مینماییم. بحث خود را از تفاسیر شیعه آغاز میکنیم.

مفسرین شیعه تقسیم میشوند به مفسرین عصر ائمه و مفسرین عصر غیبت.

بسیاری از اصحاب ائمه که بعضی از آنها ایرانی هستند تفسیر نوشتهاند از قبیل ابوحمزه ثمالی، ابوبصیر اسدی، یونس بن عبد الرحمن، حسین بن سعید اهوازی، علی بن مهزیار اهوازی، محمد بن خالد برقی قمی، فضل بن شاذان نیشابوری.

مفسرین عصر غیبت فراوانند. ما در اینجا به عنوان نمونه تنها به ذکر نام کتب تفسیر معروف میان شیعه میپردازیم. از همین نمونه معلوم میشود بیشتر تفاسیر