مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦٥ - قرن سوم

سال ٢٤٥ یا ٢٥٠ در سن نودوهشت سالگی درگذشته است.

٤. حارث محاسبی. بصری الاصل است و از دوستان و مصاحبان جنید بوده است.

از آن جهت او را «محاسبی» خواندهاند که به امر مراقبه و محاسبه اهتمام تام داشت.

معاصر احمد بن حنبل است. احمدحنبل چون دشمن علم کلام بود، او را به واسطه ورودش در علم کلام طرد کرد و همین سبب اعراض مردم از او شد. حارث در سال ٢٤٣ درگذشته است.

٥. جنید بغدادی. اصلًا اهل نهاوند است. عرفا و متصوفه او را «سیدالطائفه» میخوانند، همچنانکه فقهای شیعه شیخ طوسی را «شیخ الطائفه» میخوانند. جنید یک عارف معتدل به شمار میرود. برخی شطحیات که از دیگران شنیده شده، از او شنیده نشده است. او حتی لباس اهل تصوف به تن نمیکرد و در زی علما و فقها بود.

به او گفتند: به خاطر یاران هم که هست «خرقه» (لباس اهل تصوف) بپوش. گفت:

اگر میدانستم که از لباس کاری ساخته است، از آهن گداخته جامه میساختم اما ندای حقیقت این است که: «لیس الاعتبار بالخرقة، انّما الاعتبار بالحرقة» یعنی از خرقه کاری ساخته نیست، «حرقه آتش دل» لازم است. جنید خواهرزاده و مرید و شاگرد سری سقطی و هم شاگرد حارث محاسبی بوده است. گویند در سال ٢٩٧ در نود سالگی درگذشت.

٦. ذوالنون مصری. وی اهل مصر است. در فقه شاگرد مالک بن انس، فقیه معروف بوده است. جامی او را رئیس صوفیان خوانده است. هم اول کسی است که رمز به کار برد و مسائل عرفانی را با اصطلاحات رمزی بیان کرد که فقط کسانی که واردند بفهمند و ناواردها چیزی نفهمند. این روش تدریجاً معمول شد؛ معانی به صورت غزل و با تعبیرات سمبولیک بیان شد. برخی معتقدند که بسیاری از تعلیمات فلسفه نوافلاطونی وسیله ذوالنون وارد عرفان و تصوف شد [١]. ذوالنون در فاصله سالهای ٢٤٠- ٢٥٠ درگذشته است.

٧. سهل بن عبد اللَّه تستری. از اکابر عرفا و صوفیه و اصلًا اهل شوشتر است.

فرقهای از عرفا که اصل را بر مجاهده نفس میدانند، به نام او «سهلیه» خوانده میشوند. در مکه معظمه با ذوالنون مصری ملاقات داشته است. وی در سال ٢٨٣ یا