در منقول شاگرد حاج میرزا حسن آشتیانی در تهران و آخوند خراسانی و میرزا محمدتقی شیرازی در نجف و سامره بوده است. در تهران به مقام مرجعیت و فتوا رسید. در سالهای اقامت مرحوم حاج شیخ عبد الکریم حائری در قم، سالها به قم مهاجرت کرد و فضلا از محضرش کمال بهره را میبردند. در عرفان امتیاز بیرقیبی داشت. استاد بزرگ ما آیت اللَّه خمینی (مدظله) در آن مدت از محضر پرفیض این مرد بزرگ استفاده برده بود و او را بالاخص در عرفان، بی نهایت میستود. معظم له در سال ١٣٦٩ در تهران درگذشت [١] ٥. آقا سیدعلی مجتهد کازرونی شیرازی، فرزند مرحوم حاج سیدعباس مجتهد کازرونی. در ١٢٧٨ متولد شد. در ١٢٩١ از کازرون به شیراز آمد و تا سال ١٣٠٤ در شیراز به تحصیل معقول و منقول پرداخت. معقول را نزد شیخ احمد شیرازی نجفی- که شاگرد حکیم عباس دارابی بوده- و شیخ محمدحسین شانه ساز تحصیل کرد.

احتمالًا اواخر دوره تدریس حکیم عباس (متوفّای ١٣٠٠) را نیز درک کرده است.

از سال ١٣٠٤ تا ١٣١٥ در نجف اقامت کرد و از حوزه درس آخوند ملامحمدکاظم بهرهمند شد و به مقامات عالی نایل آمد. از سال ١٣١٩ تا پایان عمر (١٣٤٣) در شیراز به تدریس خصوصاً تدریس فلسفه و عرفان اشتغال داشت. بسیاری از مدرسین و فضلای شیرازی در معقول و منقول شاگرد او بودهاند. مرحوم آقاسیدعلی نمونهای از سلف صالح بوده است. شاگردان او و سایر مردم شیراز داستانها از صفای نفس و تقوای او دارند.

٦. آقا شیخ محمد خراسانی گنابادی اصفهانی، معروف به آقا شیخ محمد حکیم و آقا شیخ محمد خراسانی. مقیم مدرسه صدر اصفهان و از شاگردان مرحوم جهانگیرخان و آخوند ملامحمد کاشی (و بیشتر جهانگیرخان) بوده است. بعد از درگذشت آن دو نفر، استاد مسلّم فلسفه اصفهان بود. مرحوم حاج میرزاعلی آقا شیرازی [٢] و آقای جلال الدین همایی استاد دانشگاه تهران، از شاگردان اویند. حکیم

[١]. ریحانة الادب، ج ٣/ ص ١٦٧ و اطلاعات متفرقه.[٢]. مرحوم آقای حاج میرزا علی آقا شیرازی (رضوان اللَّه علیه) از نظر سنی ظاهراً تفاوت چندانی با حکیم خراسانی نداشته و با معظم له و آقای حاج آقا رحیم ارباب، یگانه یادگار سلف صالح، دوستیای در کمال صمیمیت داشتهاند، ولی نظر به اینکه فلسفه را در بزرگسالی تحصیل کرده از محضر دوست صمیمیاش بهرهمند شده است.