کسی که در تفسیر تصنیف کرد سعید بن جبیر بود [١] به هرحال در میان تابعین و شاگردان تابعین که در قرن اول و دوم میزیستهاند، ده نفرند که به عنوان متخصص فن قرائت شناخته شدهاند. هفت نفر از آن ده نفر معروفتر و مشهورتر و معتبرترند و به «قرّاء سبعه» معروفند. آنان عبارتند از: نافع بن عبد الرحمن، عبد اللَّه بن کثیر، ابوعمرو بن العلاء، عبد اللَّه بن عامر، عاصم بن ابی النجود، حمزة بن حبیب، علی کسائی.

چهار نفر از این هفت نفر ایرانیاند و سه نفر غیرایرانی. از چهار نفر ایرانی دو تن شیعهاند و از سه نفر غیرایرانی نیز دو تن شیعهاند.

علامه جلیل، مرحوم سیدحسن صدر در کتاب تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام [٢] از شیخ عبد الجلیل رازی نقل میکنند که اکثر پیشوایان علم قرائت اعم از مکی، مدنی، کوفی و بصری و غیرهم از عدلیه (شیعه یا معتزله) بودهاند. به هرحال چهار نفر از هفت قاری معروف ایرانی بودهاند:

١. عاصم. عاصم به اصطلاح از «موالی» است. در علم قرائت شاگرد ابوعبد الرحمن سلمی است و او شاگرد امیرالمؤمنین علی علیه السلام بوده است. قرائت عاصم را بهترین قرائات میدانند. در ریحانة الادب مینویسد: «اصل مصاحف را که نوعاً اصل معمولی در کتابت است موافق قرائت عاصم نوشته و قرائات هر یک از قرّاء دیگر را با تعیین اسم قاری آن با خط سرخ در حواشی مینوشتند» [٣]. عاصم در کوفه میزیسته و در همان جا درگذشته است. صاحب مجالس المؤمنین و بعضی دیگر و از آن جمله علامه سیدحسن صدر [٤] به تشیع او تصریح کردهاند. وفاتش در حدود سال ١٣٠ هجری واقع شده است.

٢. نافع. ابن الندیم در الفهرست تصریح میکند که نافع اصفهانی الاصل است و ساکن مدینه بوده است. در ریحانة الادب مینویسد که نافع بسیار سیاهرنگ بود و در فن قرائت امام اهل مدینه بود و رأی و قرائت او مورد اعتماد ایشان بود. او قرائت خود را از یزید بن قعقاع که یکی از قراء دهگانه است اخذ کرد. نافع در سال ١٥٩ و

[١]. تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام، ص ٣١٦- ٣٢٢.[٢]. ص ٣٤٦.[٣]. ریحانة الادب، ج ٤، چاپ دوم، ص ٤٢٦.[٤]. تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام، ص ٣٤٦.